project anafi -04

Ήταν οι κοινές διακοπές τους στις παραλίες της Ανάφης πέρυσι το καλοκαίρι, που ενέπνευσαν τον Ιορδάνη Κερενίδη και τον Piergiorgio Pepe να αναρωτηθούν τι θα συνέβαινε αν καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο δοκίμαζαν να «σμιλέψουν» το μικρό αυτό νησί της Μεσογείου. Κάπως έτσι προέκυψε το ‘Phenomenon’, ένα κοινό εγχείρημα με σκοπό να προκαλέσει διεθνείς και εγχώριους καλλιτέχνες να εμπνευστούν από την Ανάφη και να δημιουργήσουν εγκαταστάσεις in-situ σε όλο το μήκος του νησιού, στα πλαίσια ενός προγράμματος φιλοξενίας. Προερχόμενοι και οι δύο από θέσεις σε επιστημονικά κέντρα των θετικών επιστημών, σχεδόν σε εκπλήσσει πώς κατέληξαν να οργανώνουν ένα τέτοιο μεγαλόπνοο καλλιτεχνικό εγχείρημα. Εμείς τους συναντήσαμε πριν καιρό σε μια σύντομη επίσκεψή τους στην χώρα μας, όταν είχαν σφίξει οι πρώτες ζέστες του καλοκαιριού. Σε μια αγωνιώδη αναζήτησή μας για σκιά και δροσιά στο κέντρο της Αθήνας καταλήξαμε στα στενά κάτω από την Ακρόπολη, εκεί όπου μυρίζεις συνήθως αντιηλιακό στον αέρα και ο κόσμος φοράει συχνότερα ρούχα λευκά. Μαζί τους μιλήσαμε για την απόφασή τους να οργανώσουν μια έκθεση σύγχρονης τέχνης στο παρθένο έδαφος της Ανάφης, τις προκλήσεις ενός τέτοιου εγχειρήματος και τις εμπνεύσεις που σου δίνει η ρέμβη της θάλασσας.

Ο Ιορδάνης και ο Piergiorgio δηλώνουν ‘συλλέκτες τέχνης’, ένας όρος που δεν ακούγεται συχνά από τα στόματα νέων ανθρώπων. Περίεργοι τους ζητήσαμε διευκρινίσεις. «Με τον Ιορδάνη ξεκινήσαμε να συλλέγουμε έργα τέχνης το 2007», είπε πρώτος ο Piergiorgio «Στην αρχή χωρίς να έχουμε μεγάλη σχέση με την τέχνη, αρχίσαμε να συναναστρεφόμαστε με ανθρώπους από τον χώρο, ήρθαμε σε επαφή με γκαλερί και καλλιτέχνες και κάπως έτσι αρχίσαμε την συλλογή μας. Είναι αναγκαίο, όμως, να θέσουμε ερωτήματα σχετικά με το τι σημαίνει να είσαι συλλέκτης τέχνης. Δεν σημαίνει ότι απλά έχεις πολλά λεφτά και αγοράζεις έργα τέχνης. Για εμάς είναι πολύ σημαντικό να ξεπεράσουμε αυτές τις παγιωμένες ταυτότητες και κατηγορίες και να παίξουμε με την ιδέα του ‘συλλέκτη’. Στην ουσία αν και η συλλογή μας είναι πολύ σημαντική για εμάς, εξίσου σημαντικό είναι να φτιάχνουμε πλατφόρμες που να ωθούν τους καλλιτέχνες να δημιουργήσουν νέα έργα. Με αυτό τον σκοπό, έχουμε διοργανώσει κατά καιρούς διάφορα καλλιτεχνικά projects στην Γαλλία, φιλοξενούμε συζητήσεις μεταξύ καλλιτεχνών, φιλοσόφων και επιστημόνων και αυτό τον καιρό οργανώσουμε το φεστιβάλ στην Ανάφη, το οποίο φιλοδοξούμε να επανέρχεται κάθε δύο χρόνια».

project anafi -01

Όπως μας εξηγούν οι δύο συλλέκτες, η Ανάφη επιλέχθηκε για το πρότζεκτ τους επειδή συμπύκνωνε όλα όσα χρειάζεται ένα μια καλλιτεχνική πρωτοβουλία για να ανθίσει: μια παραδοσιακή μικρή κοινότητα, ένα τοπίο παρθένο, ντυμένο με μύθους που σου μαγεύει το νου και μια σύμπτωση διαθέσεων. «Η Ανάφη είναι ένα ακατέργαστο διαμάντι», λέει ο Ιορδάνης «Το νησί δεν έχει καμία υποδομή για την φιλοξενία έργων τέχνης, να φανταστείς δεν υπάρχει ούτε φαρμακείο, ούτε τράπεζα και τον χειμώνα θα βρεις μόλις 200 άτομα. Το καλοκαίρι πάλι, περιμένουν 20,000 τουρίστες, που και πάλι δεν γεμίζουν το νησί. Η Ανάφη είναι ένας ξεχωριστός μικρόκοσμος, ανήκει στην περιφέρεια και αυτό είναι πολύ γοητευτικό, τόσο για εμάς, όσο και για τους καλλιτέχνες που ενώ έχουν συνηθίσει να συμμετάσχουν σε μεγάλες διοργανώσεις και μεγάλα μουσεία, ξαφνικά έρχονται αντιμέτωποι με την μοναξιά της Ανάφης. Περιμένουμε πολύ ενδιαφέροντα πράγματα από τους καλλιτέχνες. Πιστεύουμε ότι θα προκύψουν έργα που θα δένουν με το τοπίο, θα είναι υπαίθρια ή μέσα σε σημαντικά κτίρια του νησιού και θα είναι προσβάσιμα σε όλους, δημιουργώντας ένα ελεύθερο δίκτυο».

Το αγαπημένο στοιχείο του Ιορδάνη και του Piergiorgio στο νησί είναι η θάλασσα που κυκλώνει την γη της Ανάφης και η θέα αυτής, από την Χώρα που βρίσκεται ψηλά και απότομα κόβεται για να αποκαλύψει το πέλαγο. «Αρχικά σκεφτόμασταν να κάνουμε μια έκθεση σε ένα μουσείο ή σε κάποιο κλειστό χώρο, αλλά γρήγορα αντιληφθήκαμε ότι τα πιο ζωντανά κομμάτια του νησιού ήταν εκεί έξω. Έτσι πήραμε την απόφαση να φτιάξουμε εγκαταστάσεις σε ανοιχτούς εξωτερικούς χώρους ή σημεία με θέα την θάλασσα. Θέλουμε να πετύχουμε ένα παιχνίδι με τον αέρα, την θάλασσα και το φως του νησιού».

project anafi -02

Εμπνευσμένο από το όνομα της Ανάφης, που σημαίνει ‘το νησί που εμφανίστηκε από την θάλασσα’ και τον αρχαίο μύθο που την συνοδεύει, ότι δηλαδή, το νησί αποκαλύφτηκε στους Αργοναύτες από τον Απόλλωνα όταν εκείνοι είχαν χαθεί στο πέλαγο, το πρότζεκτ ‘Phenomenon’, αποπειράται να πειραματιστεί με την ιδέα της εμφάνισης και της εξαφάνισης. Όπως παραδέχεται χαρακτηριστικά ο Piergiorgio, το φως της Μεσογείου είναι μοναδικό στον κόσμο. Ο Ιορδάνης, πάλι θεωρεί ότι μεγαλύτερη σημασία έχει το πώς οι λαοί ζουν με ή χωρίς το φως. «Για τους Μεσογειακούς λαούς το φως έχει μεγαλύτερη σημασία. Οι Έλληνες περνούν περισσότερη ώρα έξω παρά μέσα, σε σχέση με άλλους λαούς. Δεν θα έλεγα ότι υπάρχει κάτι μοναδικό στο Μεσογειακό φως, όσο ότι είναι σίγουρα πιο σημαντικό για τους ανθρώπους. Το φως και η απουσία φωτός έχουν πολύ ενδιαφέρουσες σημασίες για τους Έλληνες. Το φως, η σκιά και το σκοτάδι, αποκαλύπτουν νέες πτυχές και μπορούν να δώσουν έμφαση σε αυτό που είναι περιθωριοποιημένο ή κρυφό».

Σημαντικό στοιχείο της πρωτοβουλίας των Piergiorgio και Ιορδάνη, είναι η εμπλοκή της τοπικής κοινότητας και η αφομοίωση του πρότζεκτ τους στον κοινωνικό και φυσικό ιστό του νησιού. «Ήταν ξεκάθαρο από την αρχή για εμάς ότι δεν θα κάναμε κάτι αν δεν θα ενέπλεκε και τους ντόπιους», λέει εμφατικά ο Ιορδάνης. «Όταν συλλάβαμε την ιδέα συζητήσαμε γι’ αυτή με τον δήμαρχο και κόσμο του νησιού και ήταν όλοι τους πολύ θετικοί. Στην αρχή βέβαια κανείς δεν ήταν σίγουρος τι σημαίνει να κάνεις μια έκθεση σύγχρονης τέχνης ή πώς θα βάλουμε εγκαταστάσεις στον δημόσιο χώρο. Αυτό που προσπαθούμε να δώσουμε στον κόσμο να καταλάβει είναι ότι η τέχνη είναι για όλους. Δεν κάνουμε κάτι αποκλειστικά για εμάς στην Ανάφη, κάνουμε κάτι που θέλουμε να το μοιραστούμε με τους επισκέπτες και τους ντόπιους, λαμβάνοντας πάντα υπόψη τον τόπο που μας φιλοξενεί. Για παράδειγμα, δεν θα θέλαμε να επιβάλουμε κάτι μεγάλο, αλλά να φτιάξουμε κάτι που θα δένει με τον τόπο. Ο κόσμος θα έχει πολλές ευκαιρίες να γνωρίσει καλύτερα τα έργα. Έχουμε προγραμματίσει ήδη πολλές ξεναγήσεις, προβολές, συζητήσεις, ομιλίες και κείμενα σε δύο γλώσσες. Σκοπός μας είναι να δημιουργήσουμε μια σχέση με την τοπική κοινωνία που θα έχει διάρκεια. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να επαναλαμβάνουμε το εγχείρημα μας μετά από δύο χρόνια».

Επιστρέφοντας στο πρόγραμμα της έκθεσης, οι δύο επιμελητές σχολίασαν και την πρόκληση της επιτόπιας δημιουργίας έργων από τους καλλιτέχνες. Ο Piergiorgio μας διαβεβαίωσε ότι δεν υπάρχει χρυσός οδηγός για το πώς οργανώνεται μια τέτοια έκθεση. «Από πέρυσι το καλοκαίρι έχουμε καταφέρει να οργανώσουμε πολλά ζητήματα που αφορούν την διοργάνωση, ωστόσο ένα σημαντικό μέρος θα δημιουργηθεί και θα εξελιχθεί το διάστημα που θα μείνουν οι καλλιτέχνες στο νησί. Δεν θέλουμε να έχουμε τα πάντα φιξαρισμένα από πριν, θέλουμε να δώσουμε ελευθερία στους καλλιτέχνες να εμπνευστούν και να δημιουργήσουν επί τόπου. Για τους περισσότερους μάλιστα θα είναι η πρώτη φορά που έρχονται στην Ελλάδα. Πιστεύουμε, λοιπόν, ότι αυτή η πρώτη τους επαφή με την Μεσόγειο, το νησί, τον ήλιο και τους ανθρώπους θα οδηγήσει σε ενδιαφέρουσες δημιουργίες».

project anafi -05

Ένα από τα πράγματα που σε εντυπωσιάζει πολύ ευχάριστα στο πρότζεκτ ‘Phenomenon’ είναι η συνολική επιμέλεια του πρότζεκτ που δίνει έμφαση στην μεθοδική έρευνα, την οργάνωση και την επικοινωνία του εγχειρήματος. Ο Piergiorgio και ο Ιορδάνης, πέραν των άλλων, δημοσιεύουν κάθε μήνα ένα bulletin με τα ευρήματά τους από την ιστορική έρευνα του νησιού, απευθυνόμενα στους καλλιτέχνες του project αλλά και κάθε ενδιαφερόμενο. Ιστορικές τεκμηριώσεις των γεγονότων του μεσοπολέμου, της ιστορίας των εξορίστων αλλά και της αρχαιολογίας του νησιού, είναι μερικά από τα θέματα που θα βρει κανείς στο εν λόγω bulletin. Παράλληλα, μέσα στα σχέδια των δύο διοργανωτών είναι και η μεταφορά της έκθεσης και σε άλλους χώρους, αφότου αυτή ολοκληρωθεί. Συγκεκριμένα, ήδη προγραμματίζουν εκδηλώσεις σε Αθήνα και Παρίσι που θα κάνουν μια ανασκόπηση των γεγονότων της Ανάφης με βίντεο, φωτογραφία και ομιλίες.

 

Η εξαφάνιση του Απόλλωνα: Φωτογραφία του Piergiorgio Pepe από το Βρετανικό Μουσείο. Στην θέση που εκτίθεται κανονικά ο Απόλλωνας της Ανάφης, σε εκείνη την επίσκεψη του Piergiorgio υπήρχε μόνο μια σκιά, μιας και το άγαλμα είχε δανειστεί στο μουσείο της Μελβούρνης στην Αυστραλία.
Η εξαφάνιση του Απόλλωνα: Φωτογραφία του Piergiorgio Pepe από το Βρετανικό Μουσείο. Στην θέση που εκτίθεται κανονικά ο Απόλλωνας της Ανάφης, σε εκείνη την επίσκεψη του Piergiorgio υπήρχε μόνο μια σκιά, μιας και το άγαλμα είχε δανειστεί στο μουσείο της Μελβούρνης στην Αυστραλία.

photo10photo8photo7photo6photo5photo4photo3

Phenomenon (1), 11-19 Ιουλίου, Ανάφη
Συμμετέχουν οι καλλιτέχνες: Κώστας Μπασάνος,
Alejandro Cesarco, Daniel Gustav Cramer, Angela Detanico/Rafael Lain, Haris Epaminonda, Νίνα Παπακωνσταντίνου

Το επίσημο website του project: http://www.phenomenon.fr/
Ta bulletins θα τα βρεις εδώ: http://www.phenomenon.fr/bulletins.html
Facebook: https://www.facebook.com/events/1633140966909747/

Η φωτογράφιση έγινε στο Cremino, Νίκης 50Α, Αθήνα