Με αφορμή την διεξαγωγή της δεύτερης έκδοσης του Διεθνούς Κινηματογραφικού Φεστιβάλ Δημόσιας Τέχνης «Top to Bottom», μιλήσαμε με τους διοργανωτές Ανδρέα Φακή, Kωνσταντίνα Δρακοπούλου και Φίλιππο Φραγκογιάννη για την ιδέα που τους έκανε να συλλέξουν ταινίες, ντοκιμαντέρ και γενικότερα, οπτικοακουστικό υλικό από όλο τον κόσμο και να το παρουσιάσουν μαζί με graffiti, street art και καλλιτεχνικές εγκαταστάσεις στο Ρομάντσο και στην Ταινιοθήκη της Ελλάδας.

«Το εγχείρημα του «Top to Bottom» αναδομεί και παρουσιάζει πολλά διαφορετικά «κομμάτια» της έντεχνης δημιουργίας και των καλλιτεχνικών χειρονομιών που εκτυλίσσονται στα ενδότερα των κοινωνιών στο ευρύ, αστικό ή μη περιβάλλον» εξηγεί ο Φίλιππος. «Το αποτέλεσμα, δηλαδή, το σύνολο των ταινιών που θα προβληθούν, επιτυγχάνει μια περιεκτική εμβάθυνση στα γεγονότα. Παρουσιάζονται παλαιές και σύγχρονες -χρονικά- μέθοδοι επέμβασης στον δημόσιο χώρο, που έχουν καταγραφεί κάτω από διαφορετικές συνθήκες, σε πολλές χώρες και από εκ δια μέτρου αντίθετες κοινωνικές ομάδες. Ο αριθμός των ταινιών ξεπερνά τις εκατό και εμπεριέχει ταινίες μικρού και μεγάλου μήκους».

Top to Bottom 04

Ανάμεσα στις ταινίες που προβάλλονται, παρουσιάζεται το graffiti ή άλλες εικαστικές (ή μη) παρεμβάσεις σε χώρους που είναι προσβάσιμοι από το ευρύ κοινό. «Αυτές οι ταινίες κέρδισαν το ενδιαφέρον μου από τα τέλη της δεκαετίας του ’90» λέει ο Ανδρέας. «Επρόκειτο για μια μεγάλη και πιθανότατα, «άτυπη» κατηγορία ταινιών, που εμπεριείχε διάφορες υποκατηγορίες και βρισκόταν σε συνεχή εξέλιξη. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας των 00s είχα την ευκαιρία να δω διάφορα δείγματα τέτοιων ταινιών. Αρκετά homemade documentaries, όπως η Athens Nocturnal Assault League (2001), η Area 08 (2000), και από πιο πρόσφατα παραδείγματα, η σειρά Crack the Surface (2011), η οποία κατά ένα τρόπο επαναπροσδιορίζει την έννοια του «homemade documentary», βάσει των σημερινών τεχνολογικών δυνατοτήτων. Μια ακόμα, «ξεχωριστή» θα έλεγα κατηγορία, είναι τα docufiction videos. Δηλαδή ταινίες, που αξιοποιούν υλικό τεκμηρίωσης. Υλικό, που είχε προκύψει κάτω από πραγματικές και συχνά αντίξοες συνθήκες, το οποίο εμπλουτίζεται με σκηνοθετημένα πλάνα και αποδίδει μια κάποια πλοκή, ακόμα και αν αυτή είναι φανερά επιτηδευμένη, κάτι που μάλλον είναι επιθυμητό από τους δημιουργούς. Δύο τέτοια παραδείγματα, είναι η Rolling Stars 3 (2004) και η CCTV 2 (2007). Επίσης υπήρξαν και αρκετές ταινίες μυθοπλασίας. Δηλαδή ταινίες, που ενδεχομένως να είχαν κάποια αναφορά σε πραγματικά γεγονότα, αλλά σε κάθε περίπτωση δεν εμπεριείχαν υλικό τεκμηρίωσης, παρά μόνο σκηνοθετημένα πλάνα (Wholetrain (2006),Quality of Life (2004), Βomb the System (2002), κ.α.). Κάπως έτσι λοιπόν, «αποτιμώντας» όλο αυτό το υλικό, το οποίο κυκλοφορούσε -και μέχρι σήμερα κυκλοφορεί- στο διαδίκτυο, σε graffiti shops, από χέρι σε χέρι, και από κάποιες εταιρίες διανομής, ήρθε η ιδέα να δημιουργηθεί ένα σχετικό κινηματογραφικό φεστιβάλ, στο οποίο πέρα από την άνεση και την ποιότητα μιας κινηματογραφικής αίθουσας, θα είχαμε την ευκαιρία να δούμε πολλαπλές εκφάνσεις, δημιουργούς με διαφορετικά background, και σίγουρα, διαφορετικές «τοπικές σκηνές», από δεκάδες χώρες της υφηλίου».

Η Κωνσταντίνα μου εξηγεί πώς επέλεξαν τις ταινίες. «Τα κριτήρια με βάση τα οποία έγινε η επιλογή των ταινιών, είναι σχετικώς δυσδιάκριτα και σε αυτό συντέλεσε η συμμετοχή ανθρώπων με διαφορετικό «background». Θα αναφερθώ σε ορισμένες ταινίες που επέλεξα, προσεγγίζοντας τους δημιουργούς. Η «Απόψε Βάφουμε» «διακινείται» με πιο επίσημο τρόπο και αποτελεί αποτέλεσμα συνεργασίας πολλών ανθρώπων, αλλά και πολύωρων γυρισμάτων για την επίτευξη του τελικού υλικού. Η ταινία επιδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο οι writers επιχειρούν να τεκμηριώσουν -πρακτικά- την δραστηριότητά τους, ενώ προβάλλονται οι τεχνικές τους δεξιότητες, οι πεποιθήσεις και οι αντιδράσεις τους. Το συγκεκριμένο φιλμ εντάσσεται στην κατηγορία docufiction, όπως και εν γένει τα βίντεο τεκμηρίωσης τα οποία περιέχουν δραματοποιημένες σκηνές ή ιστορίες που εκτυλίσσονται παράλληλα με την «κυρίως δράση». Η «N’ Joy» ανήκει σε μια διαφορετική κατηγορία, γνωστή ως homemade documentary videos. Στην περίπτωση αυτή, το φιλμ επιχειρεί να εστιάσει την προσοχή του κοινού στην ενέργεια αυτή καθαυτή, χωρίς να υπάρχει ενδιαφέρον για το «τυπικό» της λήψης. Η καταγραφή αυτή αποσκοπεί περισσότερο στην κοινοποίησης μιας διαδικασίας, χωρίς ωστόσο να διατηρεί συγκεκριμένη πλοκή, με μόνο σκοπό την επαρκή καταγραφή της. Κατά κύριο λόγο, επιθυμία της ομάδας επιμέλειας, υπήρξε η ανάδειξη της Πολυμορφίας, των διαφορετικών πρακτικών και συνθηκών, υπό τις οποίες πραγματοποιείται ή επιτυγχάνεται η καλλιτεχνική επέμβαση».

Top to Bottom 02

Όπως είπαμε, στο φεστιβάλ παρουσιάζονται δημιουργοί από όλη την υφήλιο. Αυστραλία, Βραζιλία, Αφγανιστάν, Γαλλία, Ελβετία, κ.ο.κ. «Το «Top to Bottom» περιλαμβάνει έργα δεκάδων δημιουργών, που υλοποιούν και απαθανατίζουν ποικίλες δραστηριότητες, στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες. Ενδεικτικά, ορισμένες συμμετοχές που -χωρίς αμφιβολία- θα αποσπάσουν το ενδιαφέρον και την προσοχή του κοινού, με τον ιδιαίτερό τους χαρακτήρα είναι αυτή των Justin Donlon, Bill Daniel, Miriam Hisom, Daniel Tango, Lints και Max Good. Οι θεατές θα έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν οπτικό υλικό τεκμηρίωσης, από την εγχώρια street art και graffiti «σκηνή», όπως ταινίες των UDK, Dreyk the Pirate, Ath1281, Jasone και Senor». Ανάμεσα, στους ξένους υπάρχουν φυσικά και Έλληνες καλλιτέχνες. «Οι Έλληνες film makers που συντέλεσαν στη διαμόρφωση του προγράμματος είναι οι Θεόδωρος Μανολόπουλος, Σταύρος Νταής και Γιώργος Γκουνέζος. Υπάρχουν ωστόσο έργα, των οποίων οι συντελεστές παραμένουν ανώνυμοι. Ο αριθμός συμμετοχών ξεπέρασε κάθε αρχική εκτίμηση μας. Από πλευράς των «film makers», υπήρξε έκδηλο ενδιαφέρον για το σύνολο της διοργάνωσης και τη θεματική της ενότητα. Έχω την αίσθηση πως επετεύχθη η «δυναμική» της Πολυμορφίας, κρίνοντας από την ροή του περιεχομένου και των ετερόκλητων οπτικών ερεθισμάτων που φέρνει στην επιφάνεια».

Το project μοιάζει να απευθύνεται σε πολύ συγκεκριμένο κοινό, όμως ο Ανδρέας εξηγεί γιατί απευθύνεται σε όλους. «Οι δημιουργοί που συμμετέχουν στο Τop to Bottom, καθώς και τα έργα τους, ενδεχομένως να δίνουν την εντύπωση ότι προκαθορίζουν ένα συγκεκριμένο κοινό. Αυτό, αν και έχει βάση, ισχύει μερικώς. Δηλαδή, αν και εμπεριέχουμε νέους δημιουργούς και καλλιτέχνες στο εν δυνάμει κοινό μας, απευθυνόμαστε και σε ένα ευρύτερο κοινό, τόσο ηλικιακά, όσο και ιδιοσυγκρασιακά. Απευθυνόμαστε σε «όλους», όπως άλλωστε οφείλουμε. Βέβαια, νομίζω είναι αναμενόμενο να «ξεχωρίσουν» κάποια δημογραφικά group επισκεπτών. Έτσι το Διεθνές Κινηματογραφικό Φεστιβάλ Top to Bottom και το Φεστιβάλ Δημόσιας Τέχνης, έχουν διαμορφωθεί προγραμματικά, βάσει και του δημογραφικού παράγοντα. Αυτός ήταν και ο λόγος που εγκαινιάσαμε το Φεστιβάλ Δημόσιας Τέχνης: Πολυμορφία με τρεις δράσεις και μία υποδράση σε ένα απόγευμα, στο Μουσείο Μπενάκη. Αναφέρομαι στην Ημερίδα Πολυμορφία: H Τέχνη στον «Δημόσιο» Χώρο, στις θεματικές εκθέσειςMore or Less και Like New! και στο Opening Party που επακολούθησε. Αυτός επίσης, είναι και ο βασικός λόγος που το Τop to Bottom διεξάγεται στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος και στο Ρομάντσο. Λαμβάνοντας υπόψιν τις παρούσες κοινωνικές συνθήκες, δίνουμε δωρεάν πρόσβαση στο κοινό, για ένα αρκετά μεγάλο κομμάτι του Τop to Bottom».

Top to Bottom 03

Ρωτήσαμε τα παιδιά τι καινούργιο προσφέρει ένα τέτοιο φεστιβάλ, τι καινούργιο έχουν να πουν με αυτό. «Πρόκειται για το μόνο κινηματογραφικό φεστιβάλ στην Ελλάδα και ένα από τα λίγα φεστιβάλ διεθνώς, που φιλοξενεί αποκλειστικά ταινίες και ντοκιμαντέρ, στα οποία καταγράφονται εκφάνσεις της τέχνης και εικαστικές παρεμβάσεις που συναντάμε στον δημόσιο χώρο. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι «προσφέρεται» ένα αρκετά πλήρες πρόγραμμα προβολών, αναφορικά με το Διεθνές Κινηματογραφικό Φεστιβάλ Δημόσιας Τέχνης Τop to Bottom».

Λίγα λόγια για τα παιδιά:

Η Κωνσταντίνα είναι αρχαιολόγος και ιστορικός τέχνης, με ειδίκευση στη σύγχρονη ευρωπαϊκή και αμερικανική τέχνη. Στο πλαίσιο της διδακτορικής της διατριβής, έστρεψε το ενδιαφέρον της στο “φαινόμενο” του graffiti που αναπτύσσεται στις πόλεις με ταχύτατο ρυθμό, και των πρακτικών εκείνων που αναπτύσσονται με μεθοδικό τρόπο στον αστικό ιστό, στην χώρα μας. Ο Ανδρέας εκτός από γραφίστας, είναι εικαστικός επιμελητής και ειδικεύεται σε δράσεις που αφορούν στην τέχνη που συναντάμε στον δημόσιο χώρο, εμπεριέχοντας εικαστικές εκθέσεις, performances, τοιχογραφίες, εγκαταστάσεις, και ό,τι άλλο μπορεί να σχετίζεται με την ευρεία αυτή γκάμα. Ο Φίλιππος είναι γραφίστας και έχει ενταχθεί στη δημιουργική ομάδα του Φεστιβάλ Δημόσιας Τέχνης, ενώ παράλληλα έχει αναλάβει ενεργό ρόλο σε επίπεδο συντονισμού επικοινωνίας για το σύνολο των δράσεών του. Παρ’ ότι δεν ήταν εφικτό να βρίσκεται μαζί με τα παιδιά η Κίκα Κυριακάκου, την ευχαριστούν θερμά για την συνδρομή της στην επιμέλεια του «Top to Bottom». Η Κίκα εργάζεται στον πολιτιστικό οργανισμό Άτοπος CVC, εκτελώντας επικοινωνιακά καθήκοντα. Η ερευνητική της δραστηριότητα, αναπτύσσεται στη σφαίρα του πειραματικού κινηματογράφου και της κινούμενης εικόνας.

10-15 Οκτωβρίου Ταινιοθήκη της Ελλάδος, 48, Ιερά Οδός και Μεγάλου Αλεξάνδρου 134-136, Κεραμεικός και Ρομάντσο, Αναξαγόρα 3-5, Ομόνοια.

Περισσότερες λεπτομέρειες εδώ:

https://www.facebook.com/events/638224562965539

http://publicartfestival.gr/

Κείμενο: Μαίρη Βαμβακά
Φωτογραφίες: Αλέξανδρος Ακρίβος