H ιστορία, τα μυστικά και η βρομοδουλειά του πιο παράξενου επαγγέλματος του κόσμου.

Καμιά φορά οι καινοτομίες στην επιστήμη δεν είναι υπόθεση επιστημόνων σε αποστειρωμένα εργαστήρια, αλλά μεροκάματο ανθρώπων που στις πιο αντίξοες συνθήκες φέρνουν τη ζωή και την πρόοδο. Η τεχνητή αναπαραγωγή βοοειδών στην Ελλάδα ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του ΄40 και τα θεαματικά αποτελέσματά της στην κτηνοτροφική οικονομία δεν θα γίνονταν ποτέ πραγματικότητα αν δεν υπήρχαν εκείνοι οι άνθρωποι με τα μεγάλα γάντια, τον πάγο και τους καθετήρες, που αλώνιζαν την ύπαιθρο μέχρι να οσφρανθούν των οίστρο των αγελάδων. Οι σπερματεγχύτες όπως τους ονόμαζαν, οι matador της αναπαραγωγής, είναι πλέον είδος προς εξαφάνιση. Στο Κιλκίς συναντήσαμε έναν από τους λίγους εναπομείναντες σπερματεγχύτες βοοειδών παλαιάς σχολής, τον κύριο Χριστόφορο Μαριάδη, ο οποίος με εμφανή αγάπη για το επάγγελμα που ακολούθησε για 30 χρόνια, μοιράστηκε μαζί μας όλα όσα δύσκολα βλέπει κανείς με γυμνό μάτι στα συμπαθή τετράποδα.

«Κάνω την δουλειά αυτή 30 χρόνια», ξεκινά ο κος Χριστόφος και απαριθμεί ονομαστικά τα εικοσιτέσσερα χωριά που είχε στην δικαιοδοσία του όταν ήταν σπερματεγχύτης στο Κιλκίς. Τα θυμάται όλα. Στην Κατοχή τελείωσε την 5η γυμνασίου και στην συνέχεια επέστρεψε για να τελειώσει το εξατάξιο και να παρακολουθήσει μαθήματα στην Κρατική Σχολή της Θεσσαλονίκης. Το ’55 που αποφοίτησε δεν υπήρχαν πολλοί κτηνίατροι στην Ελλάδα, οπότε εκείνος μαζί με άλλους τριάντα που αποφοίτησαν, μοιράστηκαν τους διάφορους τομείς της ελληνικής επαρχίας, τελώντας παράλληλα και χρέη κτηνιάτρων. Δύσκολες οι συνθήκες εργασίας και όχι μόνο από την άποψη της πρακτικής πάνω στο ζώο.

«Κάθε μέρα έκανα 120-140 χιλιόμετρα με μια μηχανή BMV. Ήταν καλό εργαλείο η μηχανή, αλλά εκείνη την εποχή δεν υπήρχαν δρόμοι, δεν υπήρχαν γέφυρες και ήταν δύσκολες οι καιρικές συνθήκες. Έβρεχε, χιόνιζε και εγώ πάνω στην μηχανή μου. Σκυλιά να με κυνηγούν και βουβάλια. Αλλά ακόμα χειρότερα, όταν συναντούσες ανθρώπους αγράμματους στα χωριά, καβγατζήδες τουρκόφωνους που δεν καταλάβαιναν. Μέχρι τουρκικά αναγκάστηκα να μάθω μιας και η περιφέρειά μου είχε πολλά τουρκόφωνα χωριά», θυμάται ο ογδοντάχρονος πια σπερματεγχύτης. Με την μηχανή του μετέφερε γιατρούς και δασκάλους στα χωριά, ήταν δύσκολο να βρει κανείς μεταφορικό την εποχή εκείνη. Μετά από χρόνια η υπηρεσία του πρόσφερε αγροτικό αυτοκίνητο και κάποια χρόνια πριν συνταξιοδοτηθεί είχε και δικό του αμάξι. Η τεχνητή σπερματέγχυση στην οποία είχε εκπαιδευτεί δεν είναι μέθοδος που απευθύνεται μόνο σε ζώα με προβλήματα γονιμότητας. Η σπερματέγχυση εφαρμόζεται σε όλα τα αναπαραγωγικά θηλαστικά φάρμας, για την βελτίωση της παραγωγής και για λόγους οικονομίας. Η εκτροφή του ταύρου αποδεικνύεται πολυδάπανη για τον εκτροφέα, έτσι ενώ κανονικά θα έπρεπε να υπήρχε τουλάχιστον ένας ταύρος σε κάθε χωριό στον οποίο να πήγαιναν τις αγελάδες τους οι υπόλοιποι εκτροφείς, συνήθως δεν υπήρχε καθόλου. Την ίδια στιγμή η σπερματέγχυση ήταν διαδικασία σχετικά φτηνή, μιας και από μία σπερματοληψία ταύρου μπορούσε κανείς να γονιμοποιήσει περίπου πενήντα αγελάδες. Την ίδια στιγμή, η σπερματέγχυση βελτίωνε τους απογόνους, οπότε και την κρεατοπαραγωγή, ενώ οδηγούσε στην αύξηση της παραγωγής γάλατος. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Χριστόφορος «Μια σπερματέγχυση βελτιώνει την πρώτη γενιά αγελάδων κατά 25%» , ποσοστό που ανεβαίνει με κάθε νέα γονιμοποίηση του ζώου. «Μια φάρμα που είχα το 1960 και έβγαζε 5-8 κιλά γάλα, έφτασε το 1990 να παράγει 30-35 κιλά, μετά από διαδοχικές τεχνητές σπερματεγχύσεις». Οι σπερματεγχυτές της εποχής δούλευαν καθημερινές και σαββατοκύριακα χωρίς σταματημό. Κάθε μέρα έπαιρναν το σπέρμα –το οποίο ήταν πάντα εισαγόμενο- από τα ειδικά κέντρα, συνήθως πέντε δόσεις, τις οποίες αποθήκευαν σε ψυγείο με πάγο, όπου το σπέρμα συντηρούταν για 24 ώρες. Αργότερα ο πάγος αντικαταστήθηκε με υγρό άζωτο. Στα χωριά οι κτηνοτρόφοι συγκέντρωναν τα βοοειδή που είχαν οίστρο σε κεντρικό σημείο και εκεί ο σπερματεγχύτης ξεκινούσε το έργο του. Στην δουλειά χρειάζονταν δύο άτομα. Ο ένας κρατούσε την αγελάδα με έναν ρινοσφυκτήρα από το πρόσωπο και ο άλλος αφού πρώτα της καθάριζε τον πρωκτό, ψηλάφιζε με το άλλο χέρι του τον τράχηλο της μήτρας. Εισχωρώντας με τον καθετήρα, έφτανε ως τον τρίτο δακτύλιο του τραχήλου και εκεί έχυνε το σπέρμα. Το χέρι του έμπαινε μέσα στο ζώο ως τον αγκώνα. «Δεν υπάρχει ντροπή ούτε σιχασιά σε τέτοια πράγματα. Με εμπειρία και γνώση, μαθαίνεις και κάνεις σωστά την δουλειά σου. Ποτέ δεν έβγαλα πολλά λεφτά απ’ την δουλειά μου. Οι κτηνίατροι τα έπαιρναν όλα, όμως την δουλειά την αγάπησα», εξηγεί σιγανά.

Semen Collection (2)

Πώς όμως το σπέρμα φτάνει από τον ταύρο ή τον κάπρο ως τα χέρια του σπερματεγχύτη; Αυτό είναι μια άλλη ιστορία που ανέλαβε να μας διηγηθεί η κτηνίατρος Βίκυ Σαπανίδου. «Η τεχνητή σπερματοληψία πραγματοποιείται στο μεν ταύρο με τη βοήθεια τεχνητού κόλπου, στον δε κάπρο, με αυνανισμό. Λόγω, μάλιστα, της μεγάλης ποσότητας που εκσπερματίζει ο κάπρος, συλλέγουμε μόνο το δεύτερο κλάσμα, το οποίο είναι πλούσιο σε σπερματοζωάρια. Η αξιοποίηση ενός αρσενικού ως σπερματοδότη προϋποθέτει τη λήψη ενδελεχούς ιστορικού και φυσιολογική κλινική εξέταση. Στην συνέχεια το σπέρμα ταύρου καταψύχεται σε υγρό άζωτο θερμοκρασίας -196οC. Για την προστασία του σπέρματος, προσθέτουμε ειδικές κρυοπροστατευτικές ουσίες με σύσταση που ποικίλει (κρόκο αυγού, αντιβιοτικά κλπ). Πριν την τεχνητή σπερματέγχυση, το σπέρμα αναθερμαίνεται στους 37ο C. Αντίθετα, το σπέρμα κάπρου δεν υφίσταται κρυοπροστασία».

Doggy Style no more

Φωτο: Κυριάκος Κονταδάκης

Η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή δεν είναι προνόμιο αποκλειστικά των μεγάλων θηλαστικών φάρμας. Σκυλιά, γάτες και πάσης φύσης ζώα υπόκεινται σε διαδικασίες τεχνητής σπερματέγχυσης για την βελτίωση των ειδών και την διατήρηση της ράτσας. Ο κτηνίατρος Κυριάκος Κονταδάκης , που πραγματοποιεί τέτοιου είδους πρακτικές σε σκυλιά, ανέλαβε να βοηθήσει στην ψηλάφηση του ζητήματος. «Οι τεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής εφαρμόζονται αποκλειστικά σε καθαρόαιμους σκύλους. Στον κόσμο υπάρχουν περισσότερες από 300 καθαρόαιμες φυλές σκύλων. Κάποιες φυλές υπάρχουν από τα αρχαία χρόνια: σκύλοι φύλαξης, κυνηγιού και συντροφιάς. Η εξέλιξη του πολιτισμού, ωστόσο, οδήγησε στην δημιουργία περισσότερων διαφορετικών φυλών. Ανάλογα με τις διαφορετικές ανάγκες του ανθρώπου με το πέρασμα των αιώνων προέκυψαν φυλές  με εξειδείκευση καθηκόντων εργασίας . Οι συμπεριφορές αυτές με το πέρασμα των αιώνων εσωτερικεύτηκαν και κατάφεραν να γίνουν κληρονομικές τάσεις των ζώων, χαρακτηριστικά φυλής».

sperma3

Στην συζήτησή μας, ο κ. Κονταδάκης τόνισε ότι το φυσικό ζευγάρωμα στους σκύλους έχει πολύ μεγάλη σημασία γιατί ενισχύει τα φυσικά τους ένστικτα. Όμως υπάρχουν περιπτώσεις που αυτό καθίσταται αδύνατο, από εκείνο το σημείο και μετά υπεισερχόμαστε στον τομέα της τεχνητής αναπαραγωγής. Σε περιπτώσεις κατά τις οποίες το θηλυκό αρνείται να ζευγαρώσει με τον επιθυμητό σκύλο, προς χάριν ενός άλλου, το αρσενικό είναι πολύ ντροπαλό ή ο επιβήτορας είναι σε πολύ προχωρημένη ηλικία για να επιτελέσει τα καθήκοντά του, η τεχνητή σπερματέγχυση μπορεί να δώσει τη λύση.  Την ίδια στιγμή, η επιλεκτική αναπαραγωγή στους σκύλους εξυπηρετεί διάφορους σκοπούς. Συντελεί στην διατήρηση των τυπικών χαρακτηριστικών της φυλής, στην γέννηση υγειών απογόνων, τυπικών σε μορφολογία και χαρακτήρα. Η τεχνητή αναπαραγωγή γίνεται υπό αυστηρές προϋποθέσεις μιας και η ευγονική αποτελεί σημαντικό αίτημα της διεθνούς κοινότητας. Ημίαιμοι σκύλοι ή καθαρόαιμοι με κληρονομικές ασθένειες (ισχιακή δυσπλασία κλπ. ), αυτόματα αποκλείονται από τέτοιου είδους διαδικασίες, ενώ δεν είναι λίγοι αυτοί που θεωρούν ότι δεν πρέπει να αναπαράγονται καθόλου. Όπως επισημαίνει και ο Κ. Κονταδάκης «σωστό είναι να ζευγαρώνουν πάντα υγιείς σκύλοι. Το ιδανικό όμως θα ήταν να ζευγαρώνουν σκύλοι εξαιρετικοί από μορφολογικής απόψεως και υγιείς. Το μέλλον των φυλών είναι στα χέρια των ανθρώπων». Ποια είναι λοιπόν η διαδικασία της τεχνητής αναπαραγωγής; «Στην περίπτωση που έχουμε δύο ζώα που δυσκολεύονται να ζευγαρώσουν για τους λόγους που αναφέραμε, επιλέγουμε την μέθοδο της τεχνητής σπερματέγχυσης. Φέρνουμε τα ζώα στον κτηνίατρο, κάνουμε διαγνωστική οίστρου για να βρούμε την πιο γόνιμη μέρα του θηλυκού. Στην συνέχεια προχωρούμε σε σπερματοληψία από το αρσενικό μέσω χειρωνακτικής υποκίνησης –αυνανισμό δηλαδή. Συλλέγουμε το σπέρμα σε ειδικό φιαλίδιο και στη συνέχεια γίνεται η εκτίμηση της ποιότητας, ποσότητας, πυκνότητας, κινητικότητας και μορφολογίας του. Αφού βγουν τα αποτελέσματα και είναι όλα καλά, περνάμε το σπέρμα μέσω καθετήρα στον κόλπο της σκύλας. Σε περιπτώσεις όμως που θέλουμε να ζευγαρώσουν σκύλοι από απόσταση ή σε περιπτώσεις που το αρσενικό έχει πεθάνει, χρησιμοποιούμε κατεψυγμένο ή παγωμένο σπέρμα. Το σπέρμα μπορεί να εισαχθεί στο θηλυκό (μετά από απόψυξη) είτε με ειδικό καθετήρα κατευθείαν στην μήτρα, είτε με τη βοήθεια ειδικού ενδοσκοπίου, είτε με μια απλή μικρή χειρουργική επέμβαση. Η μέθοδος αυτή εγείρει πολλά βιοηθικά ζητήματα και είναι καλό να εφαρμόζεται μόνο σε περιπτώσεις που δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική λύση. Η τεχνητή αναπαραγωγή σε γάτες είναι διαδικασία που δεν έχει προχωρήσει ιδιαίτερα στην Ελλάδα. Η συλλογή σπέρματος από αρσενικό γάτο είναι πιο δύσκολη υπόθεση. Πρέπει να είναι εκπαιδευμένος και την στιγμή που ζευγαρώνει να συλλέξει ο κτηνίατρος το σπέρμα  σε ένα πολύ μικρό φιαλίδιο ώστε να εκσπερματώσει εκεί. Άλλη τεχνική είναι αυτή της πρόκλησης εκσπερμάτισης με ηλεκτρική διέγερση (electroejaculation). Η ίδια τεχνική χρησιμοποιείται σε παραγωγικά ζώα αλλά και άγρια ζώα (λύκους, μεγάλα αιλουροειδή) ενώ στην κλινική πράξη εφαρμόζονται και άλλες αποτελεσματικές τεχνικές. Η τεχνητή αναπαραγωγή πραγματοποιείται σε αρκετά άλλα είδη ζώων ακόμα και σε πουλιά όπως σπάνια αρπακτικά αλλά και πολλά είδη παπαγάλων».

Semen Collected sperma1 Egxysi spermatos me endoskopio sperma2

Κείμενο: Διονύσης Ανεμογιάννης

Από εδώ.