Παλιά λέγανε «πάμε στα κλαρίνα». Δεν τους ένοιαζε ποιος τραγουδούσε, αλλά ποιος έπαιζε κλαρίνο.

 

Ο πατέρας του Κώστας παίζει κλαρίνο, η μάνα του η Γιώτα τραγουδάει, κι ο θείος του, ο Γιώργος Βελισσάρης, κι αυτός τραγουδιστής. Γεννημένος στους Αραχαμίτες της Αρκαδίας o Σωτήρης Κόκκορης μεγάλωσε στην Τρίπολη και τώρα μένει στην Πάτρα, όπου τελειώνει μηχανολόγος και αεροναυπηγός μηχανικός στο Πολυτεχνείο.

Τα Παρασκευοσάββατα του χειμώνα τα έβγαλε στο Voice της Πέτρου Ράλλη, σε ένα από τα πιο φιλόδοξα και «γεμάτα» σχήματα της αθηναϊκής νύχτας: Φιλιώ Πυργάκη, Γωγώ Τσαμπά, Γιώργος Βελισσάρης, ενώ ο Πάνος Πλαστήρας κι αυτός παίζουν κλαρίνο.

Κλαριντζής ή κλαρινίστας;
Κοίταξε, το «κλαριντζής» είναι πιο λαϊκό, το «κλαρινίστας» πιο λόγιο.

Το κλαρίνο είναι αντρικό όργανο;
Έχει περαστεί έτσι. Αλλά εγώ θεωρώ ότι τίποτε δεν είναι αντρικό ή γυναικείο. Νομίζω ότι λόγω της κακοτοπιάς της δουλειάς έχει περαστεί σαν αντρικό όργανο.

Δηλαδή μια γυναίκα μπορεί να τραγουδά αλλά δεν μπορεί να παίζει κλαρίνο; Αφού ως τραγουδίστρια «εκτίθεται» περισσότερο.
Πολύ καλή ερώτηση. Αφού τραγουδάει μια κοπέλα, γιατί να μην παίζει και κλαρίνο; Έχει περαστεί το αντίθετο όμως.

Μήπως χρειάζεται μεγαλύτερη σωματική αντοχή, που τη διαθέτει ο άντρας;
Καμία σχέση. Όπως και η άλλη άποψη που υπάρχει, για το κάπνισμα. Εγώ δεν καπνίζω, αλλά πού και πού μπορεί να κάνω ένα τσιγάρο μαζί με το ποτό και πολλοί μου λένε «μην καπνίζεις, χάνουν αντοχή τα πνευμόνια σου και μειώνεται η απόδοσή σου στο παίξιμο». Καμία σχέση όμως. Αυτοί τη στιγμή οι καλύτεροι κλαρινίστες είναι μανιακοί καπνιστές.

Πόση ώρα μπορείς να παίζεις χωρίς να παίρνεις αναπνοή;
Μπορείς και δέκα δευτερόλεπτα να τα βγάλεις μονοκόμματα χωρίς ανάσα, αλλά υπάρχουν και διάφορες τεχνικές. Για παράδειγμα, μπορείς να εισπνέεις από τη μύτη και να εκπνέεις από το στόμα.

Μου είπες ότι ετοιμάζετε ένα διπλό CD στη General Music. Στο πρώτο CD η μάνα σου τραγουδάει προπολεμικά δημοτικά, στο δεύτερο και παλιά και καινούρια, ενώ κλαρίνο παίζεις εσύ κι ο πατέρας σου. Πώς ορίζεις αυτά τα «καινούρια» τραγούδια;
Τα ορίζω ως τραγούδια συνθετών. Τραγούδια που μοιάζουν με τα δημοτικά στις μελωδίες και στα χρώματα, αλλά είναι συνθετών.

Και στιχουργών. Επώνυμων βέβαια.
Υπάρχει μια σύγχυση ως προς όλο αυτό: τι είναι παραδοσιακό, τι δεν είναι, τι πρέπει να παίζουμε στα πανηγύρια.

_DSC5351_DSC5239

Τα «καγκέλια» είναι παραδοσιακό τραγούδι;
Η μουσική είναι παραδοσιακή. Υπάρχουν παλιές ηχογραφήσεις με σόλο κλαρίνο. Τώρα τελευταία μπήκαν στίχοι –και αλλοιώθηκε λίγο και η μελωδία.

Για σένα το κλαρίνο είναι κληρονομιά, τo αγάπησες επειδή μεγάλωσες στο συγκεκριμένο περιβάλλον; Τι ακριβώς συνέβη;
Από το περιβάλλον μου δέχθηκα επιρροές, μα δε με πίεσε ποτέ κανένας. Ο πατέρας μου, όταν η μάνα μου έμεινε έγκυος σε μένα, μού αγόρασε ένα μικρό κλαρίνο, το λεγόμενο κουαρτίνο. Αυτό έπαιζα μικρός, και φλογέρα. Μόνος μου έμαθα, τελείως μόνος μου.

Νότες ξέρεις να διαβάζεις;
Ναι, πήγαινα Φιλαρμονική, Ωδείο. Είμαι μορφωμένος μουσικός!

Τα πρότυπά σου; Ήταν ο πατέρας σου μόνο ή και άλλοι κλαριντζήδες;
Ο πατέρας μου είναι παραδοσιακός, στα όρια του προπολεμικού. Αυτό το μοτίβο εκλείπει: Καρακώστας, Αναγνωστόπουλος, Σταμέλλος, Γιαούζος, Φιλίππου. Αυτοί όλοι ήταν στα ντουζένια τους από το 1925 ως το 1960. Ήταν άλλο το παίξιμό τους.

Ακούς παλιές ηχογραφήσεις;
Ακούω, και το εκτιμώ αυτό το έργο.

Υπάρχει διαφορά στην τεχνική;
Μεγάλη διαφορά σε όλα. Σε μερικές περιπτώσεις είναι σα να παίζουμε άλλο όργανο! Άλλο ύφος τελείως.

Το δικό σου παίξιμο είναι παραδοσιακό;
Έχω πέσει κι εγώ στην παγίδα που έχουν πέσει όλοι οι νέοι, αλλά τουλάχιστον προσπαθώ και νομίζω ότι το έχω πετύχει, στα δημοτικά να είμαι δημοτικός.

Αλλάζεις, δηλαδή, ύφος;
Αν δεν το αλλάξεις, θα γίνουν όλα το ίδιο: Ελλάδα, Αλβανία, Βουλγαρία, Τουρκία, Αραβία, ένα πράμα. Φαντάσου να μην ξεχωρίζουμε τις παραδόσεις μας και να ακούγεται παντού το ίδιο!

Το αλβανικό κλαρίνο πώς σου ακούγεται;
Οι Βούλγαροι και οι Αλβανοί κλαριντζήδες αυτή τη στιγμή μοιάζουν πιο πολύ με τους παλιούς Έλληνες! Λόγω τρόπου. Παλιά οι Έλληνες παίζαν πιο πολύ τη γλώσσα: κάθε φωνή, χτυπητή. Την τόνιζαν πιο πολύ. Κι ήταν και πολύ πιο γρήγοροι στα δάχτυλα. Έτσι παίζουν τώρα οι Αλβανοί κι οι Βούλγαροι.

_DSC5293

Γι’ αυτό είναι και πιο κεφάτο το παίξιμό τους.
Ναι, θα μπορούσαμε να το πούμε κι έτσι. Οι Έλληνες τώρα δεν παίζουν έτσι. Παίζουν πιο φαντεζί. Α λα τούρκα, αράβικο παίξιμο. Το θέμα είναι όμως να παίζεις κι έτσι, να παίζεις κι αλλιώς, αλλά να τα ξεχωρίζεις.

Πού προτιμάς να παίζεις; Μαγαζιά, πανηγύρια, εκδηλώσεις;
Προτιμώ να παίζω σε συναυλίες με χορευτικά συγκροτήματα ή σε ένα πανηγύρι, αλλά ο κόσμος να ξέρει να ακούει. Γιατί ο κόσμος πια ακούει με τα μάτια. Ό,τι και να παίξεις, ό,τι και να κάνεις, αν δεν κουνηθείς, δεν καταλαβαίνουνε.

Μέγαρα, Ηρώδεια, θα σ’ άρεσε να παίξεις;
Εννοείται πως θα μ’ άρεσε! Δεν το συζητάω.

Μα εκεί ο κόσμος δε χορεύει. Κάθεται παλουκωμένος στη θέση του.
Ακούει όμως! Κι αυτό είναι το θέμα.

Πώς νιώθεις πάνω στη σκηνή;
Κάποτε είχα άγχος, πώς θα βγω να παίξω μπροστά σε 2.000, 3.000 κόσμο. Τώρα το `χω ξεπεράσει αυτό. Το θέμα είναι άπαξ και ανέβεις, να δεις τι θα κάνεις για να τους εντυπωσιάσεις: να δεις αν κουνιούνται, αν χορεύουν, αν χτυπάνε παλαμάκια, αν σηκώνονται από τα τραπέζια. Αυτή είναι η πρόκληση.

Αυτό όμως δεν είναι περισσότερο άγχος του τραγουδιστή παρά του κλαριντζή;
Πλέον, ναι. Να ξέρεις όμως ότι παλιά δεν ήταν έτσι. Λέγανε «πάμε στα κλαρίνα» και το εννοούσανε.  Δεν τους ένοιαζε ποιος τραγουδούσε αλλά ποιος έπαιζε κλαρίνο.

Όλοι οι κλαριντζήδες παίζετε όρθιοι. Καθιστοί δε γίνεται;
Οι παλιοί έπαιζαν καθιστοί. Παλιά που υπήρχε και η χαρτούρα με τις παραγγελιές, περίμενες να έρθει η παρέα, να σου φέρει το χαρτί με την παραγγελιά, και βόλευε να παίζεις καθιστός. Εξάλλου ο κόσμος παλιά άκουγε, είχε καλύτερο αυτί. Εμένα όμως περισσότερο με κοιτάνε παρά μ’ ακούνε, πρέπει να βλέπουν κέφι πάνω στο πάλκο.

Μετράει το ότι είσαι νέος κι ωραίος;
Δεν το ξέρω αυτό. Όμως στο συγκρότημα του Γιώργου Βελισσάρη είμαστε όλοι νεαροί. Καλό είναι να υπάρχει νεολαία στο πάλκο, αφού υπάρχει νεολαία και στο μαγαζί, όπως είδες.

_DSC5348  _DSC5286

Σου έχει τύχει να σου την πέσουν ενώ είσαι πάω στο πάλκο;
Σ’ όλους τυχαίνει. Μια φορά μία κοπέλα μου έριξε – μου έδωσε μάλλον – γαρύφαλλο που μέσα είχε χαρτάκι με το τηλέφωνο της.

Της τηλεφώνησες;
Όχι.

Σου έχουν κολλήσει χαρτονόμισμα στο κούτελο;
Ναι! Σήμερα μπορεί να είναι πιο λίγα τα λεφτά, αλλά δεν κόβεται η συνήθεια. Πεντακοσάευρω δεν μου `χουν βάλει, αλλά εκατόευρω μου έχει τύχει.

Θα σ’ ενδιέφερε να πειραματιστείς με το κλαρίνο σε άλλα είδη μουσικής;
Ναι, και το κάνω. Και λαϊκά παίζω – έχω παίξει με λαϊκούς τραγουδιστές – και από τζαζ μέχρι ινδικά έχω παίξει. Και ακούω και πολύ.

Ποια μουσική σε εκφράζει; Όταν χρειάζεσαι κι εσύ λίγη μουσική σαν ακροατής, τι επιλέγεις; Δημοτικά;
Όταν θέλω να εκφραστώ, ακούω μόνο μουσική. Δεν ακούω στίχο. Και να έχει στίχο το κομμάτι, δεν τον ακούω καθόλου. Μ’ απασχολεί η μελωδία. Μ’ αρέσουν και οι λαϊκοί. Απ’ αυτούς, προτιμώ τους παλιότερους: Καζαντζίδη, Αγγελόπουλο, Διονυσίου.

Το κλαρίνο γελάει ή κλαίει;
Και τα δύο. Στα χορευτικά γελάει, στα πιο αργά κλαίει.

Εσύ τι προτιμάς;
Να κλαίει. Μ’ αρέσει βέβαια να είναι εκατό άτομα στην πίστα και να χορεύουν κι εμείς να παίζουμε με κέφι, αυτό – αν μη τι άλλο – είναι πολύ ωραίο, όμως εμένα προσωπικά σα μουσικό μ’ αρέσει να χορεύουνε λίγοι στην πίστα, αργά, να το νιώθουνε και να κλαίνε κι αυτοί κι εγώ και το κλαρίνο.

Θα έχεις μια αδυναμία στα ηπειρώτικα τότε.
Κι όχι μόνο. Και τα ξηρομερίτικα και τα κλέφτικα μ’ αρέσουν, αλλά αυτά έχουν εκλείψει. Σπάνια τα ακούς από τραγουδιστή. Παλιά πάντα το πανηγύρι ξεκινούσε με κλέφτικα. Τώρα δεν τα λέει κανένας.

Ίσως είναι λογικό γιατί είναι ιστορικά τραγούδια. Περιγράφουν καταστάσεις που δεν συμβαίνουν σήμερα.
Αυτό συμβαίνει με πολλά δημοτικά τραγούδια. Από όσους ακούνε το «μπήκαν τα γίδια στο μαντρί», πόσοι είναι τσοπάνηδες;

_DSC5300 _DSC5301 _DSC5314

Γι’ αυτό ίσως γράφονται και νέα δημοτικά τραγούδια, «τραγούδια συνθετών», όπως τα είπαμε πριν;
Θα μπορούσα να πω ναι. Γι’ αυτό το λόγο δε θα μπορούσε κάποιος υπερασπιστής της παλιάς δημοτικής μουσικής να τα κατηγορήσει. Οι καταστάσεις αλλάζουνε, λογικό είναι να υπάρχει ανάγκη να γράφονται νέα τραγούδια. Βέβαια αυτός ο υπερασπιστής θα μπορούσε να μας κατηγορήσει ότι τα νέα δημοτικά μιλάνε μόνο για καψούρα, ενώ τα παλιά δε μιλούσαν μόνο γι’ αυτό. Σ’ αυτό θα είχε ένα δίκιο.

Πολλοί – κι εγώ ανάμεσά τους – θεωρούμε ότι ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου γράφει σύγχρονα δημοτικά τραγούδια. Τον έχεις παρακολουθήσει καθόλου;
Έχει ωραίες μελωδίες αλλά δεν τον έχω προσέξει πολύ ακόμα. Ευκαιρία να το κάνω, μιας και μου το λες.

Ποιους εν ζωή κλαριντζήδες εκτιμάς;
Τον Πλαστήρα, που δουλεύουμε μαζί και στο μαγαζί. Τον εκτιμώ και ως άνθρωπο και ως μουσικό. Κάνει αυτό ακριβώς που σου είπα πριν: τα ξεχωρίζει. Και δημοτικά με το χρώμα αυτό από λίγους θα ακούσεις. Εκτιμώ και τον Σαλέα, που βρίσκεται στο άλλο άκρο, που τα ξεχωρίζει κι αυτός αλλά με άλλη κατεύθυνση. Το δυνατό χαρτί του Πλαστήρα είναι τα δημοτικά, το δυνατό του Σαλέα είναι όλα τα άλλα πλην των δημοτικών. Και τα δημοτικά τα παίζει απίστευτα, αλλά μπορεί να παίξει τζαζ, αράβικα, τούρκικα, ό,τι θέλεις!

Για το Γιώργο Μάγκα τι γνώμη έχεις;
Ο Μάγκας υπήρξε μεγάλος παίκτης. Τα μεγαθήρια της εποχής του τον σεβόντουσαν πολύ. Είχε αντιγράψει το Γιαούζο, τον παλιό τον κλαριντζή. Πάνω σ’ αυτόν πάτησε. Αυτός ο τρόπος παιξίματος όμως έχει εκλείψει πια. Δεν παίζει κανείς έτσι.

Για τον τρόπο που ντύνεται ποια είναι η άποψή σου;
Ο τρόπος που ντύνεται αφορά αυτόν και μόνο αυτόν.

Εσύ πώς ντύνεσαι;
Μια άποψη θέλει τον κλαριντζή με κουστούμι, σκαρπίνι, σατέν πουκάμισο. Εγώ βάζω τζιν, πουκάμισο, σακάκι. Προσπαθώ να πλησιάσω τον κόσμο κάτω. Δηλαδή ντύνομαι όπως ντύνεται ένας νεαρός καλοντυμένος που έρχεται να μας ακούσει. Προσπαθώ να πλησιάσω το ντύσιμο αυτό.

Γυμνάζεσαι; Αθλείσαι;
Τα βασικά. Βάρη, αερόβια γυμναστική, ίσα-ίσα να περνά η ώρα, με κάτι συναδέλφους μηχανολόγους στην Πάτρα. Έχω δυο ειδών συναδέλφους, βλέπεις. Κλαριντζήδες και μηχανολόγους!

Εσύ τι απ’ τα δύο είσαι περισσότερο;
Μου μένουν κάποια μαθήματα για το πτυχίο, μετά θα πάω φαντάρος, θα κάνω κι ένα μεταπτυχιακό κι όπου με βγάλει. Οπότε το κλαρίνο σ’ όλη αυτή τη διαδρομή πρέπει να έχει συνοδευτικό και βοηθητικό ρόλο. Δε θα το παρατήσω ποτέ, αλλά σα δουλειά, σαν επάγγελμα δεν ξέρω πώς θα μου βγει. Αν ξεκινούσα πριν 20 – 30 χρόνια, θα ζούσα από το κλαρίνο και θα `βγαζα και λεφτά. Τώρα δυστυχώς όχι. Έχουν μειωθεί πολύ οι δουλειές. Εγώ βέβαια είμαι από τους τυχερούς. Δουλεύω από τα 14.

_DSC5332_DSC5249

Μπορεί να σε απορροφήσει τόσο η δουλειά σου ως μηχανολόγος ώστε να παρατήσεις εντελώς το κλαρίνο;
Δημοσίως μπορεί να σταματήσω να παίζω, αλλά σαν προσωπική ευχαρίστηση δε θα σταματήσει ποτέ αυτό το πράγμα. Αλλά και τώρα να σταματήσω, αν θεωρώ ότι έχω προσφέρει κάτι – όχι μουσικά, γιατί είμαι πολύ μικρός – είναι ότι εγώ και οι όμοιοί μου νεαροί μουσικοί τραβήξαμε νεαρόκοσμο στο δημοτικό τραγούδι, φέραμε νέους να διασκεδάσουν παραδοσιακά.

Κι εμένα μού έκανε εντύπωση και το κοινό του μαγαζιού και το ίδιο το μαγαζί. Αλλιώς τα περίμενα…
Αυτό το πράγμα που κάνει ο κύριος Σταματόπουλος φέτος, έχει πολλά πράγματα παραπάνω. Πέτυχε να παντρέψει λίγο το λαϊκό – την παραλιακή, τα μπουζούκια – με το δημοτικό. Κι αυτό έπρεπε να γίνει. Μπαίνεις μες στο μαγαζί και είναι σα να μπαίνεις σε μια μεγάλη πίστα. Αυτό το εκτίμησε ο κόσμος. Εγώ το είδα και σε δικούς μου, που δεν είναι απαραίτητα κλαρινόβιοι, αλλά έρχονται επειδή είναι φίλοι μου, παρέα μου. Όταν έρχονταν σε άλλα μαγαζιά που έπαιζα, τους ξίνιζε λίγο ο χώρος. Δεν τους άρεσε. Όσοι ήρθανε φέτος, ξανάρθανε. Τους άρεσε πάρα πολύ. Με τέτοιες κινήσεις στηρίζεται πολύ η δημοτική μουσική. Έπρεπε να γίνει αυτό το βήμα.

Οπ! Ξέχασα να σε ρωτήσω τα προσωπικά σου: τι ζώδιο είσαι, αν έχεις σχέση και λοιπά.
Αυτά άσ’ τα για την άλλη φορά!

_DSC5272_DSC5228_DSC5236

Συνέντευξη: Χαρίλαος Τρουβάς
Φωτογραφίες: Κατερίνα Φαρφαρά