O Πάνος Χαραλάμπους είναι ο νέος πρύτανης στην Καλών Τεχνών. Αυτή την στιγμή παρουσιάζει στην οδό Κυκλάδων 8 στην Κυψέλη, στο κτίριο του μοντερνιστή αρχιτέκτονα Αριστομένη Προβελέγγιου, τη νέα του έκθεση με τίτλο “Aquis Submersus” (Στο νερό βυθισμένος). Στο έργο του αντλεί βιωματικά στοιχεία από την ζωή του και σχολιάζει αφαιρετικά όσα τον αφορούν σε σχέση με τις σύγχρονες κοινωνικές αντιλήψεις. Γράφει ο Θανάσης Μουτσόπουλος στο βιβλιαράκι της έκθεσης: «Ο Πάνος Χαραλάμπους εδώ και σχεδόν τριάντα χρόνια σχεδιάζει ένα χάρτη της Βαλκανικής χερσονήσου με επίκεντρο την λίμνη της πατρίδας του, Αμβρακίας, στην περιοχή του Ξηρομέρου. Ο Ακαρνάνας καλλιτέχνης απελευθερώνει δαιμονικές φωνές από το παρελθόν, φαντάσματα μιας πρωτόγονης αγροτικής Ελλάδας, λούμπεν στρωμάτων ανύπαρκτων για το κράτος των Αθηνών και μια οργισμένη βαλκανίτιδα άφαντη από τις αίθουσες των κοσμικών γκαλερί και των κατά τόπους, Μπιενάλε. Είναι αρχαίο αυτό το κτήνος, πάντα όμως επικίνδυνο».

unnamed7 unnamed unnamed2 unnamed3 unnamed6

Τον συνάντησα ένα κυριακάτικο απόγευμα στον χώρο της έκθεσης. Το μοντερνιστικό γκρι κτίριο με τις μεγάλες τζαμαρίες είναι ένα από τα κτίρια με ιστορία που διασώζονται και στέκουν μέχρι σήμερα στις γειτονιές της Κυψέλης. Στην θέση της πολυκατοικίας παλιότερα βρισκόταν ένα νεοκλασικό πριν αντικατασταθεί προς χάριν της αστικοποιήσης της περιοχής, όπως μαθαίνω. To το κτήριο του Προβελέγγιου δεν έχει καμία σχέση με το περιβάλλον στο οποίο βρίσκεται.  Το κτίριο αποτελεί μέρος της έκθεσης. «Είναι χτισμένο από το 1958 και ο ίδιος ο Προβελέγγιος το σφήνωσε ανάμεσα σε δυο νεοκλασικά, που σημαίνει ότι είναι μια βίαιη αρχιτεκτονική παρέμβαση στο νεοκλασικό καθεστώς της δεκαετίας του ’50. Δημιουργήθηκε κάτι που δεν είχε άμεση σχέση με το περιβάλλον. Το χρησιμοποίησε η Ιωάννα Σπητέρη για εργαστήριο για πολλά χρόνια και στη συνέχεια μία πλευρά του έπεσε, επειδή έφτιαξαν δίπλα μια πολυκατοικία. Η γειτονιά έχει χάσει τη αρχική της μορφή, παρόλα αυτά το κτίριο θεωρείται σύμβολο της μοντέρνας αρχιτεκτονικής. Αυτό ήταν η προϋπόθεση για να κάνω κάτι. Με εξίταρε το γεγονός της βίαιης παρέμβασης, πώς θα μπορούσα να συνυπάρξω με κάποια έργα σε αυτόν τον χώρο. Να γίνει ο ίδιος ένα έργο, αν ήταν δυνατόν. Έκανα και εγώ, επομένως, μια βίαιη προσαρμογή. Μετέφερα ένα απόθεμα πραγμάτων, μουσικών έργων και αντικειμένων σαν κάτοικος του σπιτιού. Δεν έμενα κυριολεκτικά, κοιμήθηκα για 6 βραδιές το καλοκαίρι αλλά κατ’ ουσίαν είμαι ένας προσωρινός ένοικος»

Με το που μπαίνεις στην είσοδο, λειτουργεί όλο σαν εκθεσιακός χώρος. Ο Χαραλάμπους το ετοίμαζε εδώ και μήνες για να πάρει την μορφή που έχει σήμερα στο εσωτερικό του.

«Φιλοδοξώ να είναι το όλο ένα γλυπτό» λέει. Η έκθεση παίζει με το υγρό στοιχείο, το νερό στις βιντεο εγκαταστάσεις και την ώρα που ανεβαίνεις την σκάλα για να μεταφερθείς στο πρώτο επίπεδο, σού δημιουργείται η αίσθηση ζαλάδας. Νομίζει ότι κουνάει όπως όταν βρίσκεσαι στην θάλασσα πάνω σε ένα πλοίο. «Ήταν μια επιδίωξη μου, μια και οι ρέουσες προβολές είναι καταστάσεις νερού, λίμνης, κύματα και κυματισμοί. Και αν το κοιτάξεις από πάνω είναι σαν να είσαι σε καράβι ή σαν το καράβι να φεύγει και να απομακρύνεσαι. Αυτό φαίνεται σαν τρικ, αλλά για μένα ήταν επιδίωξη να το κάνω».

Ένα άλλο αντικείμενο που κυριαρχεί είναι ο δίσκος βινυλίου σε όλα τα επίπεδα. Στις βιντεοπροβολές του ισογείου, η επιφάνεια του νερού είναι γεμάτη από κατεστραμμένα βινύλια. Χιλιάδες δίσκοι που επιπλέουν και διάφορα πικ απ πάνω σε λεκάνες που παίζουν κανονικά. «Είναι πικ απ με μπαταρίες, οπότε δεν υπάρχει το ζήτημα της τροφοδοσίας από ρεύμα» εξηγεί ο καλλθτέχνης. «Έχω επιλέξει και ένα πρόγραμμα με θρηνωδίες, μοιρολόγια. Υπαινίσσομαι και πνιγμούς επειδή και ο τίτλος της έκθεσης ‘Στο νερό βυθισμένος’ αφορά πνιγμένους, πολλούς πνιγμένους. Βέβαια όλα αυτά είναι βιογραφικά, δεν τα βάζω σε πρώτο πλάνο, αλλά υποδορίως τα υποθέτω. Στους διπλανούς χώρους που ανήκουν στον ίδιο άνθρωπο και είναι το υπόγειο του νεοκλασικού, τα χρησιμοποιήσα σαν μια πύλη εισόδου προ μοντέρνων υποθέσεων είτε αυτό είναι μια καταστροφή από χαλάζι, είτε είναι υπολείμματα ενός γλεντιού. Και τα δύο έχουν την έννοια καταστροφή μέσα τους. Στο τρίτο επίπεδο τα πράγματα αλλάζουν ο επισκέπτης έρχεται αντιμέτωπος με μια κανονική δισκοθήκη που μπορείς να επιλέξεις δίσκους και να τους ακούσεις. «Είναι ένα πραγματικό αρχείο ή μάλλον ένα παράδοξο αρχείο. Είναι καμιά 500ρια δίσκοι επιλογής πάνω σε ένα τραπέζι και έχει την δομή του παλιού τζουκμποξ, του ηλεκτρόφωνου. Έχει μια προβολή με τον δίσκο που παίζει, υπάρχουν κάποιοι τίτλοι μουσικής, ηχεία, διάφορα πικ απ που αναμένουν πιθανά προγράμματα και πιθανές μουσικές.

unnamed555 unnamed5

Γιατί τόση εμμονή με το βινύλιο;
Είμαι μεγάλο παιδί, που σημαίνει ότι η μουσική που άκουσα προήλθε κυρίως από αυτό το είδος, από τις κασέτες και το βινύλιο κυρίως που έγινε φετίχ σε μια ολόκληρη γενιά. Και εγώ είμαι ένας από αυτούς και η απότομή του στέρηση επέτεινε την κατάσταση, αν και τελευταία υπάρχουν και οι επανεγραφές. Το διαδίκτυο διασώζει την μουσική αλλά χάνεται το αντικείμενο, τα εξώφυλλα, η αγωνία να βρούμε δίσκους στα παζάρια του κόσμου. Ανήκω στην ομάδα ανθρώπων του παζαριού και των διεθνών αγορών με τους παράξενους δίσκους. Κάπου διάβασα ότι η δισκοθήκη ενός ανθρώπου πέραν από το ότι είναι μια φαντασμαγορία ενός χώρου, δείχνει και τον χαρακτήρα του ανθρώπου όπως και η βιβλιοθήκη του. Όπως πας σε ένα σπίτι και κοιτάς τα βιβλία, παλιότερα κοιτάγαμε τους δίσκους. Έχω πάνω από 30.000 βινύλια αλλά από ποιότητα αξίζουν μόνο 5-6000 από αυτά. Καμιά 500ρια μου είναι τελείως απαραίτητα, δηλαδή σκοτώνω και άνθρωπο αν μου τα πειράξει. Αν κάποιος βέβαια τον ποθεί πολύ ένα δίσκο πολύ, του τον χαρίζω. Είναι τρεις οι καλλιτέχνες που ξεχωρίζω στην έκθεση. Η Maria Callas που σχετίζεται με μια παγκόσμια απήχηση και μια εκπληκτική φωνή και μετά είναι ο Demetrios Stratos που είναι avant-garde και τζαζ ο οποίος έδρασε την δεκαετία του ’70 και του ’80 στην Ιταλία και ο Τάκης Καρναβάς, ένας τοπικός τελετουργός μύστης των πανηγυριών από την περιοχή που κατάγομαι.

Από πού κατάγεστε;
Από την περιοχή της Αιτωλοακαρνανίας, συγκεκριμένα από το Ξυλόμερο, μια περιοχή μεταξύ Αχελώου και Λευκάδος. Είναι φημισμένη για τα καπνά, τα ψάρια και για τα πανηγύρια της, που σημαίνει ότι οι άνθρωποι εργαζόντουσαν και γλεντούσαν. Στις μέρες μας δεν έχει την ένταση που είχε πριν, όταν ήταν παραγωγική η Ελλάδα. Όλες μου οι μν’ημες είναι από εκεί. Σαφώς θυμάται ο άνθρωπος, αλλά για να τα αναμορφώσει, όχι να τα φέρει ως πένθος. Και επειδή η παιδική ηλικία είναι η μήτρα την μνήμης, εδώ γονιμοποιείται και παράγει πράγματα μελλοντικά.

unnamed4444

Κατά πόσο τα χαλάσματα τoυ εργοστασίου της Columbia σας έχουν επηρεάσει;
Η Columbia έχει μείνει ερείπια. Δεν υπάρχει καμιά μέριμνα για το τι θα γίνει στο μέλλον. Εκεί έγιναν όλες οι εγγραφές εξαιρετικών πραγμάτων, όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και της Αιγύπτου, του Λιβάνου και της Αιθιοπίας. Ήταν ένας χώρος παραγωγής μουσικής. Ένα κράτος που σέβεται τον εαυτό του, ένας λαός που θέλει να συνομιλεί με το παρελθόν, τα διατηρεί όχι μόνο ως μουσεία νεκρά και αποστεωμένα, αλλά ως έναν χώρο που οι νεότερες γενιές θα μπορούσαν να καθρεφτιστούν και να δουν τι γίνεται. Και αυτό είναι δραματικό. Από την δεκαετία του ’80 είναι ένα άδειο κτίριο που αυτή τη στιγμή γκρεμίζεται αντί να γίνουν προσπάθειες να σωθεί.

Στην Καλών Τεχνών πώς είναι τα πράγματα αυτήν την στιγμή;
Παρά τα «αντιθέτως θρυλούμενα» ότι η τέχνη αναπτύσσεται σε στενάχωρα περιβάλλοντα, σε καταστάσεις απορίας, και επειδή μιλάμε κυρίως για την καλλιτεχνική εκπαίδευση σε πρώιμο στάδιο, σε μικρές ηλικίες, μια απλή παράθεση των πραγματολογικών δεδομένων αρκεί να φανερώσει την δυσκολία των ημερών στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών. Το 2009, έτος έναρξης της κρίσης, η Σχολή είχε ετήσιο προυπολογισμό 4.500.000 ευρώ. Σήμερα αρκείται στις 850.000 ευρώ, όταν τα ενταλματοποιημένα έξοδα, τα έσχατα, είναι 1.200.000 ευρώ. Το δραματικότερο όμως είναι η απώλεια του 50% του αριθμού των διδασκόντων που συνταξιοδοτήθηκε χωρίς να αναπληρωθεί. Αυτή την στιγμή δεν υπάρχουν δάσκαλοι νεότεροι των 50 ετών, καθοριστικό για την εργαστηριακή δομή της σχολής και το επικοινωνιακού χαρακτήρα των σπουδών.

unnamed4455

Πού βρίσκεται από άποψη υποδομών σε σχέση με άλλες σχολές του κόσμου;
Οι υποδομές, το ευλογημένο απόθεμα προηγούμενων πολιτικών, είναι από τις υψηλότερες παγκοσμίως, σε βαθμό που να προκαλούμε τον ζήλο φοιτητών, δασκάλων, καλλιτεχνών που μας επισκέπτονται. Άνετα εργαστήρια, εκθεσιακοί χώροι, θέατρα, καλλιτεχνικοί σταθμοί σε όλα τα μέρη της Ελλάδας, κλπ., κλπ., μένουν στην ουσία ανεκμετάλευτοι λόγω ελλείψεως προσωπικού και λειτουργικών πόρων, παρ’ όλες τις ελλείψεις. Χάρη στην αυταπάρνηση, τον εθελοντισμό και τις υπερωρίες η ΑΣΚΤ παραμένει ένα χυτήριο φιλλελληνισμού καικοσμοπολιτισμού μέσω των προγραμμάτων Erasmus και των ανταλλαγών φοιτητών-δασκάλων.

Τι παρέχει η σχολή;
Η σχολή εθίζει, προσηλυτίζει τους νέους στην δημιουργικότητα συμβολικά και πραγματικά. Οι ατομικές πειθαρχίες –προϋποθέσεις της ατομικής έκφρασης- είναι το αντίβαρο στις πειθαρχίες των φυσικών επιστημών, των ανθρωπιστικών σπουδών. Συμβάλει μέσω των σπουδών στην ισόρροπη ανάπτυξη των πολιτών, στην μείξη διαισθητικότητας και γνωσιοθεωρίας, προτείνει έναν εορταστικό βίο στον οποίο ο μύθος, το παιχνίδι, η ιστορία είναι συστατικά του «ευ ζειν» πέραν των βιολογικών αναγκών ή και πάλι ταυτόχρονα με τις βιολογικές ανάγκες.

unnamed3343

Πώς είναι το υλικό της σχολής; Οι νέοι φοιτητές; Βγαίνουν νέα ταλέντα;
Η Α.Σ.Κ.Τ είναι η μοναδική σχολή που οργανώνει και πραγματοποιεί τις ειδικές εισαγωγικές εξετάσεις (τουλάχιστον το καλλιτεχνικό τμήμα της επειδή έχει και θεωρητικό). Οι σπουδαστές εισάγονται ιδία θελήσει και επιλογή έξω από τα άδικα κατενημητικά συστήματα των πανελληνίων εξετάσεων. Υπάρχει ένας υψηλός βαθμός δυσκολίας, 1/10 ένα προς δέκα. Η ιστορία της σύγχρονης Νεοελληνικής γενικότερα τέχνης είναι δημιούργημα σε απόλυτο βαθμό της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας. Οι πτυχιακές εργασίες του Ιουνίου-Σεπτεμβρίου είναι από τα σημαντικότερα γεγονότα της Αθήνας και καθρέφτης του έργου που συντελείται εντός. Πέραν του διδακτικού πατριωτισμού των διδασκόντων κατά γενική ομολογία ειδικών και μη, αλλά και από το γεγονός των συμμετοχών σε εκθέσεις και διεθνή φόρα αποδεικνύεται η ύπαρξη πολλών Αρίστων νέων καλλιτεχνών που είναι στοχαστικοί, ενημερωμένοι, ενθουσιώδεις, ενεργητικοί!

Διδάσκεται η τέχνη;
Εφόσον υπάρχουν ναοί, υπάρχουν και οι θεοί. Η ύπαρξη της Α.Σ.Κ.Τ (κτίρια, διαδικασίες, εμπλοκή, σχέσεις, ιστορία, κλπ.) αποτελεί μια πραγματολογική βάση για την κατάφαση στο ερώτημα. Η διδακτική της τέχνης εδώ και έναν αιώνα τουλάχιστον αποτελεί μια από τις καλλιτεχνικές πρακτικές, τη βασικότερη. Είναι μια ενεργητικότητα διαρκής, μια αεικινησία και προϋποθέτει πειθαρχίες υψηλότερες και από αυτές των φυσικών επιστημών χωρίς να παγιώνεται χωρίς να χάνει τον παιγνιώδες χαρακτήρα της.

unnamedwwe unnamed3343

Τι γνώμη έχετε για το EMΣΤ και την αντικατάσταση της Καφετζή από την Κοσκινά;
Η αντικατάσταση ενός προσώπου με ένα άλλο της ίδιας πάστας δεν αποτελεί πράξη δημοκρατικής θεσμικής διευθέτησης. Είναι δοτή λύση από κουτοπόνηρους συμβούλους, υπουργούς, άμονσουλ άσχετους. Πολύ απέχουν από την διεθνή εμπειρία και πρακτική. Κανένας Έλληνας εικαστικός δεν ικανοποιήθηκε εκτός των παλαιών και νέων ολίγων ευνοουμένων. Το γιατί δεν επιλέγεται ο διεθνής διαγωνισμός και η λελογισμένη θητεία του διευθυντή δεν είναι ένα άξιον απορίας πλέον. Είναι ένα διαρκές σκάνδαλο.

Αquis Submersus
Κυκλάδων 8 Κυψέλη
έως 31 Ιανουαρίου 2015
Ώρες λειτουργίας: Πέμπτη –Παρασκευή 17.00-21.00, Σάββατο 12.00-16.00

unnamedss unnamedd unnamedssss

Κείμενο: Μαρία Παππά
Φωτογραφίες: Αδαμάντιος Καφετζής