Θεσσαλονικείς, με βραβευμένα έργα και με ένα σωρό εκθέσεις σε ολόκληρο τον κόσμο το ανατρεπτικό εικαστικό δίδυμο Kalos&Klio (Χρήστος Καλός, Κλειώ Τανταλίδη) δίνει ισχυρό στίγμα στο χώρο των εικαστικών με την πρωτότυπη, τολμηρή και πολύσημη εικαστική γλώσσα που έχει διαμορφώσει.

Bitter Candy

Με τους Kalos&Klio  συναντηθήκαμε στην Θεσσαλονίκη  και μιλήσαμε για τέχνη, σε μια πόλη πνιγμένη από αφίσες της Πάολας.

Πριν από λίγο με έφερε στο ραντεβού μας ένας περιχαρής ταξιτζής που μου ανακοίνωσε ότι μόλις έφτασαν στο αεροδρόμιο δύο πτήσεις τσάρτερ από Κύπρο με ανθρώπους που ήρθαν στην  πόλη  για την έναρξη της Πάολα, πιστευτείτε ότι αυτό το αφόρητο κιτς που ζούμε είναι μια μορφή βίας;
Στην Ελλάδα βρισκόμαστε σε ένα σταυροδρόμι μεταξύ Ανατολής και Δύσης, έτσι όσο αφορά της κουλτούρα μας έχουμε την τύχη να βιώνουμε σε ένα εν δυνάμει γόνιμο περιβάλλον που συνεχώς το διαμορφώνει ο συγκερασμός  δυο εκ δια μέτρου διαφορετικών οπτικών απέναντι στη ζωή. Από την μια μας έλκει η χαρά της καθημερινότητας και η ευδαιμονία ενός εάνεου παρόντος που αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της Ανατολής και αυτό το εκφράζουμε μέσα από την επιθυμία μας να ζήσουμε αυτό που λέμε «το εδώ και τώρα» χωρίς την αγωνιά του αύριο (τσίπουρα, κρασιά και ατέλειωτες συζητήσεις), από την άλλη αποζητούμε να δημιουργήσουμε και να προοδεύουμε σε ένα διαρκώς επανασχεδιαζόμενο από εμάς για εμάς μέλλον, κατεξοχήν χαρακτηριστικό της Δύσης, που όμως προϋποθέτει οργανωτικό πνεύμα, επιβάλλει ένα διαρκές πλάνο και αποτελεσματικό πρόγραμμα. Όλα αυτά θεωρητικά μπορούν να αποτελέσουν  ένα πολύ ανοιχτό, πολύπλευρο πεδίο για την διαμόρφωση της τέχνης και της ζωής στην χώρα μας. Όμως ως λαός  έχουμε την τάση αρκετές φορές να εκφράζουμε με τον χειρότερο τρόπο τα χαρακτηριστικά  που κληρονομήσαμε από τους δυο μας «γονείς» , την εγρήγορση της  Δύσης την μετουσιώνουμε σε αυτοκαταστροφικό στρες, την εμβάθυνση του παρόντος της Ανατολής σε άγονο ηδονισμό της στιγμής. Το παράδειγμα της λαϊκής τραγουδίστριας  Παόλας θα μπορούσε λοιπόν πολύ εύκολα να χαρακτηριστεί ως μια κακή εκδοχή του εαυτού μας, που εκφράζει το λαϊκό μέσα από την βεβιασμένη προχειρότητα της στιγμής, το ευτελίζει και το αδικεί, επικαλύπτοντάς το με μια κρούστα φθηνού, επιδερμικού και εφήμερου ψευτο-glam. Αυτό όμως  που αναφέρεις ως  αφόρητο kitsch και ενέχει την αίσθηση της βίας, δεν είναι το κράμα της αμφίθυμης συμπεριφοράς μας μέσα από τέτοιου είδους ευτελή προϊόντα τύπου Πάολα, τα οποία θεωρούμε ως μια κακή εκδοχή της υβριδικής μας ταυτότητας σε συνδυασμό με την θέση μας στην παγκοσμιοποιημένη κοινωνία, αλλά η κυρίαρχη προβολή τους από τα media που τα προτείνει ως το κατεξοχήν λαϊκό πολιτιστικό αγαθό και τα επιβάλει ως πρότυπο. Εάν υπάρχει λοιπόν μια μορφή βίας είναι αύτη της άνισης  προβολής και επιβολής  της ευτέλειας, του εφήμερου και του άδειου από νόημα ως αξία.

 

K&K Portrait


Π
ώς σκεφτήκατε να χρησιμοποιήσετε το μετάξι ως υλικό και τα πέπλα (μαντήλες), τα οποία διαπολιτισμικά συμβολίζουν ανθρώπινες αρετές όπως η αγνότητα ως “καμβάδες” ενθύμησης στιγμιότυπων απέναντι στον τρόμο της βίας;
Μια από τις βασικές ιδιότητες του πέπλου είναι η κάλυψη-απόκρυψη, τόσο κυριολεκτικά όσο και μεταφορικά, έτσι σκεφτήκαμε ότι θα είχε ενδιαφέρον να δημιουργήσουμε πέπλα μνήμης που δεν καλύπτουν αλλά αποκαλύπτουν τα φαινόμενα επαναληπτικής βίας που ταλανίζουν τον πλανήτη μας σε παγκόσμια κλίμακα και τα εισπράττουμε καθημερινά κυρίως ως θέαμα μέσα από τις οθόνες μας. Συλλέξαμε όλα αυτά τα θραύσματα της βίας  μέσα από  τα ΜΜΕ ( Εφημερίδες TV, Internet ) και τα επανατοποθετήσαμε μεταφορικά ως  βίαιες χαρακιές επάνω στο μετάξι που διαχρονικά συμβολίζει το ευγενές , το απόγειο του πολιτισμού, έτσι πάνω στα μεταξωτά πέπλα μνήμης δημιουργήσαμε μια ένταση που φέρνει στο προσκήνιο όλα τα ερωτήματα που προκύπτουν από το δίπολο πολιτισμός -βία. Η μνήμη είναι δομικό στοιχείο της ταυτότητας και η επιλογή της όρασης είναι σίγουρα μια πολιτική τοποθέτηση. Τι επιλέγουμε να κοιτάμε και τι τελικά επιλέγει η τέχνη να δείξει ή να αποκρύψει. Ραχοκοκαλιά του έργου μας Βίαιο Μετάξι αποτέλεσε η παραδοσιακή τεχνική εξαγωγής υψηλής ποιότητας μεταξιού που ονομάζεται Απόπνιξη. Σύμφωνα με αυτή, οι μεταξοσκώληκες βράζονται ζωντανοί μέσα στα κουκούλια τους. Για να πάρεις το νήμα σύμβολο του πολιτισμού, το πολύτιμο μετάξι, ασκείς μια πράξη βίας με ισχυρό συμβολισμό.

Πιστεύετε ότι ο καταναλωτής που θα αγοράσει τα καινούργια του αθλητικά παπούτσια, φτιαγμένα από εφτάχρονα παιδιά, σε συνθήκες που λίγο πολύ γνωρίζουμε σκέπτεται  παραπάνω από 10 δευτερόλεπτα το πώς φτιάχτηκε το παπούτσι του;
Σίγουρα όχι. Η ταχύτητα και ο καταιγισμός των ερεθισμάτων είναι τέτοια που δεν υπάρχει η εξοικείωση με την σκέψη την δεύτερη ανάγνωση. Υπάρχει ένα παράδοξο εδώ, ο κόσμος στην εποχή του διαδικτύου είναι πιο ορατός από ποτέ. Με μερικά κλικ κοιτάς αν θέλεις στην πιο απόκρυφη γωνιά του πλανήτη, γκουγκλάρεις τα πάντα, όλα είναι εκεί. Αυτό, βέβαια, οδηγεί τον χρήστη ή σε απόλυτη εγρήγορση ή σε απόλυτη νωθρότητα, αφού όταν μπορείς να έχεις πρόσβαση στα πάντα αυτό να μπορεί να λειτουργεί αντίστροφα. Είναι και μια εποχή εντυπώσεων εθισμού σε γρήγορο εντυπωσιακό ερέθισμα, στα social media περνάνε όλα μπροστά σου κάπως επιδερμικά, γρήγορα, βλέπεις τα πάντα και δεν εμβαθύνεις σε τίποτα. Αυτό είναι αρνητικό για τον σύγχρονο  άνθρωπο. Τόσο για την τέχνη όσο και για τη ζωή χρειάζεται πάντα ο χρόνος μια παύση, γιατί αλλιώς όλα χάνουν το περιεχόμενό τους και κυριαρχούν οι φευγαλέες εντυπώσεις.

Heads or Tails


Πέρα από την καταγραφή των βίαιων συμπεριφορών και της εκμετάλλευσης ανθρώπων υπέρ της οικονομίας
, μέσα από την τέχνη υπάρχει κάποιος άλλος τρόπος για να αντιδράσουμε σε αυτό;
Η τέχνη βοηθάει στο να αντιλαμβανόμαστε, να κρίνουμε, να ερμηνεύουμε και να αντέχουμε  την ζωή την ύπαρξή μας και την κοινωνία, μας βοηθά να καλλιεργούμε το αυτόνομο βλέμμα, το βλέμμα σε εγρήγορση απέναντι σε ό,τι συμβαίνει. Κάθε δημιουργική  συμπεριφορά, στάση και σκέψη είναι από μόνη της μια πράξη αντίστασης απέναντι στην φθορά του χρόνου και την βία.

 

Με τα φανταχτερά χρώματα και την λάμψη του μεταξιού μου φάνηκε ότι είναι και σαν να μας δείχνετε την υποκρισία που κρύβεται πίσω από τις εταιρίες ενδυμάτων και υψηλής ραπτικής, με την λάμψη και την βία ως αντίθεση σε όλα τα φανταχτερά ντεφιλέ που  διαμορφώνουν μέσω των ΜΜΕ και τις καταναλωτικές συνήθειες δισεκατομμυρίων ανθρώπων.
Η βιομηχανία του θεάματος έχει σαν στόχο την διασκέδαση, οπότε απευθύνεται στο φαντασιακό διαμέσου της διαρκούς επιθυμίας, έτσι σε κάνει πάντα να ξεχνάς, γιατί όταν θυμάσαι σκέφτεσαι, κρίνεις, είσαι ενεργός, άρα όχι και τόσο καλός καταναλωτής. Με το Βίαιο Μετάξι θέτουμε το θέμα της μνήμης. Με αυτή τη λογική υιοθετήσαμε μια φόρμα  από την μία ελκυστική, που από την πρώτη ματιά μοιάζει καθησυχαστική, όμορφη, χρωματιστή, πράγμα που ανατρέπεται με το πλησίασμα του βλέμματος. Εκεί βλέπει κανείς τα συστατικά της ομορφιάς, τα βίαια εγκλήματα και τα στατιστικά στοιχεία φαινομένων επαναληπτικής βίας ανά τον κοσμο. Έτσι, με αυτή την εξαπάτηση του βλέμματος προτρέπουμε τον θεατή να είναι ενεργός, να μην πιστεύει σε ό,τι βλέπει με την πρώτη ματιά. Γίνονται τόσα τρομερά για να γλιστράμε έτσι απλά στην επιδερμίδα του κόσμου.

Pearls & Stones


Η λιτότητα που επιβάλλεται στην Ευρώπη από τους
«Θεσμούς» είναι μια μορφή βίας για τους λαούς, ή τελικά ο καθένας παίρνει αυτό που αξίζει;
Οτιδήποτε επιβάλλεται χωρίς να  είναι απόρροια δημοκρατικών διαδικασιών ενέχει βία.  Όμως, στην παγκόσμια συνθήκη, τα πράγματα είναι πολυσύνθετα. Όταν η άσκηση της πολιτικής περιορίζεται από την οικονομία, δηλαδή οι πολιτικοί ασκούν λιγότερη πολιτική και το κοινωνικό κράτος συρρικνώνεται, τότε κάτι δεν πάει καλά. Μιλώντας για την χώρα μας, βέβαια, η κατάσταση είναι κάπως διαφορετική. Η πολιτική τάξη της χώρας διέλυσε την οικονομία, κατασπατάλησε το ευρωπαϊκό χρήμα που προοριζόταν για τις δομές και μαζί με μέρος της κοινωνίας ροκάνισε το μέλλον των παιδιών της. Τώρα για την επιβαλλόμενη λιτότητα μιλάμε συνέχεια για περικοπές, όχι για το παραγωγικό μέλλον της χώρας. Οι εμμονές στην πολιτική είναι κακό πράγμα, από όπου και αν προέρχονται…

Ακούω διαφόρους  με αφορμή κάποια ειδεχθή εγκλήματα που έγιναν τελευταία σε καφενόβιες συζητήσεις στα ΚΤΕΛ και αλλού να ζητούν στην Ελλάδα την επαναφορά της θανατικής ποινής. Γιατί πιστεύετε ότι ο κόσμος σκέφτεται  έτσι για την θανατική ποινή, που ισχύει όπως είδαμε στο Βίαιο Mετάξι και στην πολιτισμένη Αμερική, χωρίς μεγάλες αντιδράσεις .
Η αγελαία συμπεριφορά είναι απόρροια πρωτόλειων συναισθημάτων που πηγάζουν από την έλλειψη παιδείας, που συνεπάγεται έλλειμμα ανθρωπισμού.  Όποτε η ανθρώπινη ζωή δεν καταφέρνει να βρίσκεται στο κέντρο του κόσμου ως αξία, υπάρχει ένα γόνιμο πεδίο για ιδεοληψίες, ρατσισμό, φανατισμό, και φυσικά ανθίζει η βία σε κάθε μορφή της.

 

Τι θα διαλέγατε για τελευταίο γεύμα λίγο πριν την θανατική σας ποινή;
Πώς θα μπορούσαμε να αποδεχτούμε την ύστατη πράξη ανθρωπισμού που το τελευταίο γεύμα συμβολίζει σε μια κοινωνία που μέσω της θανατικής ποινής νομιμοποιεί την εκδίκηση και έτσι απαξιώνει την ανθρωπινή ζωή; Το βρίσκουμε τραγικά ειρωνικό. Θα ήταν υποκριτικό.

silkworms


Όταν βλέπεις στην τηλεόραση να λιθοβολούν ανθρώπους στο Ιράν
ή να πετούν ομοφυλόφιλους από ταράτσες πόσο προηγμένος άνθρωπος αισθάνεσαι; 
Η βία και ο θάνατος που προσφέρεται ως θέαμα για τις μάζες δεν είναι κάτι καινούριο ή πρωτότυπο στην ανθρώπινη ιστορία. Όμως αυτό που είναι ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της  εποχή μας είναι το ότι βιώνουμε τη βία «του άλλου» ως αποστειρωμένη, φευγαλέα εικόνα μέσα από τα MME, η οποία πετάγεται ανάμεσα στα αθλητικά, τις διαφημίσεις και τις σαπουνόπερες ή γίνεται viral στο internet . Ο προηγμένος άνθρωπος σήμερα έχει την δυνατότητα να εισπράττει την βία ως εικονικό θέαμα, έτσι η επίγνωση της έντονης παρουσίας της στην καθημερινότητά μας μετατρέπεται σε φευγαλέο ρετουσαρισμένο θέαμα. Με αυτόν τον τρόπο ο προηγμένος άνθρωπος εξοικειώνεται με την μετάλλαξη της βίας σε εικονική βία. Η εξέλιξη της τεχνολογίας μας δίνει την δυνατότητα ανά πάσα στιγμή να γνωρίζουμε, ως πληροφορία, κάθε πράξη βίας από οποιαδήποτε σημείο του πλανήτη. Έτσι η βία εξαπλώνεται, μεταλλάσετε και από γεγονός γίνεται αισθητοποιημένη μαζική εικόνα. Το ότι είμαστε προηγμένοι δεν σημαίνει ότι είμαστε και πολιτισμένοι.     

Ο πολιτισμός και η βία είναι τελικά οι ανταγωνιστές που υποθέτουμε;
Αυτό είναι το ρητορικό ερώτημα, το οποίο θέτουμε με το έργο μας Βίαιο Μετάξι. Εάν τελικά είμαστε τόσο πολιτισμένοι, γιατί όσο εξελίσσονται οι κοινωνίες η βία κυριαρχεί; Από το πρόσφατο κιόλας παρελθόν μπορούμε να δούμε αρκετά παράδειγματα θεσμοθετημένης  βίαιης κοινωνικής συμπεριφοράς που όσο και αν ο πολιτισμός μας απομακρύνεται από αυτήν, έχουμε ακόμα πολύ δρόμο μπροστά μας να διανύσουμε προς μια εξελιγμένη πολιτισμικά κοινωνία. Γιατί ακόμα και σήμερα ισχύουν ή και έχουν προστεθεί άλλα τόσα φρικτά παραδείγματα. Αρκεί να σκεφτούμε ότι στην Ελλάδα οι γυναίκες απέκτησαν  δικαίωμα ψήφου μόλις το 1956και το ότι στην Αμερική το 1950 καταργήθηκε ο φυλετικός νόμος, οι Αβοριγίνες της Αυστραλίας μέχρι 1967 θεωρούνταν μέρος της χλωρίδας και της πανίδας της χώρας, η κουλτούρα τους καθώς και τα αντικείμενα της ανήκαν στο κράτος, απέκτησαν δικαίωμα ψήφου το 1983, η ομοφυλοφιλία μόλις το 1990 έπαψε να θεωρείται ασθένεια από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και τόσα άλλα. Οπότε, ο ανθρώπινος πολιτισμός έχει σίγουρα κάνει κάποια βήματα προόδου, όμως ενώ η επιστήμη σήμερα κάνει άλματα βλέπουμε ότι ο κύκλος της βίας γιγαντώνεται άνισα με νέα αμέτρητα παραδείγματα παγκόσμιας θεσμοθετημένης ή συλλογικής βίας. Όπως το φαινόμενο της παγκόσμιας εμπορίας ανθρώπων από τις αναπτυσσόμενες χώρες, οι πόλεμοι σε έξαρση  και οι κοινωνικές αναταραχές, οι θάλασσες που έχουν μετατραπεί σε νεκροταφεία  προσφύγων, οι αναγκαστικοί γάμοι ανηλίκων κοριτσιών, η στρατολόγηση παίδων, η εξοντωτική παιδική εργασία,  οι λιθοβολισμοί γυναικών καθώς και η θεσμοθετημένη επιβολή της θανατικής ποινής είναι μόνο μερικά από αυτά. Παρακολουθούμε στις οθόνες μας εικόνες φρίκης και ωμότητες με τους τζιχαντιστές να απειλούν να εξαλείψουν όχι μόνο ανθρώπινες ζωές αλλά και την ιστορική μνήμη, καταστρέφοντας με μανία αρχαίες πόλεις παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, απόδειξη ότι η βία έχει ως σκοπό την εξάλειψη της μνήμης και την ταυτότητας. Τελικά, αν θέλουμε να κινούμαστε προς έναν πιο εξελιγμένο πολιτισμό, πρέπει να αναζητήσουμε το “μεταξωτό νήμα» που μας ενώνει με τον ανθρωπισμό και να απομακρυνθούμε από την βία, τον ρατσισμό, την ανισότητα.

Toys & RobotsWar Carousel

Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια και για την τέχνη και για την ζωή γενικά;
Πρόσφατα στην παρουσίαση του λευκώματός μας Βίαιο Μετάξι στο βιβλιοπωλείο IANOS, ένας κύριος μας ζήτησε να του υπογράψουμε την εξής αφιέρωση επί λέξη : “…Με την υπόσχεση το επόμενο έργο μας να ενοχλεί περισσότερο”.  Να μια ωραία υπόσχεση για το μέλλον!

Kalos&Klio, “Bίαιο Mετάξι, Πένθιμα Πέπλα ως Αντικείμενα Μνήμης”, 4-7 Ιουνίου στην Art Athina, Alma contemporary art gallery,  booth A5, Κλειστό γήπεδο Π. Φαλήρου.