megas anatolikos-05

Στη σκηνή του θεάτρου Θησείον, μπορείς να δεις ένα ζευγάρι με ρούχα εποχής, δυο σειρές ποτήρια κρασιού σε διαφορετικά μεγέθη, και λιγοστά έπιπλα λουσμένα σε ζεστό φως. Απέναντί σου κάθονται τρεις σειρές θεατών, που μπορείς να παρακολουθήσεις ανενόχλητος. Βρισκόμαστε στο κατάστρωμα του υπερωκεάνιου ο Μέγας Ανατολικός, και ο Μπάμπης προκαλεί την Κατερίνα να πει την απαγορευμένη λέξη, που τόσο την σκανδαλίζει. «Εντάξει θα την πω. Γλυφομούνι», λέει συνωμωτικά και κάποιοι θεατές σκάνε ένα χαμόγελο. Ο κόσμος μόλις έγινε ελαφρύτερος.

Ο Μέγας Ανατολικός είναι το οκτάτομο ερωτικό έπος που έγραψε ο Ανδρέας Εμπειρίκος από το 1945 έως το 1972 και εκδόθηκε μετά τον θάνατό του. Με σαφείς καταβολές από τους μεγάλους πρωτοδάσκαλους της ερωτικής λογοτεχνίας-φιλοσοφίας, Ντε Σαντ και Μπατάιγ, ο Μέγας Ανατολικός είναι ένα βλάσφημο διαμάντι της ελληνικής λογοτεχνίας που μέχρι σήμερα κρατά ακέραιη την ορμή και την φλόγα του. Ο Μπάμπης Γαλιατσάτος και η Κατερίνα Μαούτσου μετά από σειρά ιδιωτικών αναγνώσεων, αποφάσισαν να το μεταφέρουν στο σανίδι, στήνοντας με δεξιοτεχνία μια παράσταση που ανοίγει το μυαλό και τις αισθήσεις.

Ένα από τα πράγματα που καταλαβαίνει κανείς όταν γνωρίζει από κοντά τον Μπάμπη και την Κατερίνα είναι το πόσο πολύ αγαπούν και σέβονται τον Εμπερίκο και το κείμενο. Στην παράσταση τα αποσπάσματα του βιβλίου ακούγονται αυτούσια, στην καθαρεύουσα, μεταφέροντας όλη την απόλαυση και τη θέρμη του βιβλίου. «Προσπαθήσαμε να μεταφέρουμε την ατμόσφαιρα του βιβλίου. Ο τρόπος που το διαβάζουμε δεν είναι φιγουρατζίδικος, στιλιζαρισμένος, θέλαμε να μεταφέρουμε την αίσθηση που μας προκάλεσε το βιβλίο όταν το πρωτοδιαβάσαμε», εξηγεί ο Μπάμπης, «επίσης, χαίρομαι που ενώ είναι μια γλώσσα που δεν μιλάμε πλέον, κανένας θεατής δεν έχει παραπονεθεί ότι τον δυσκόλεψε να την καταλάβει. Είναι μέσα στο DNA αυτή η γλώσσα».

megas anatolikos-04

Ποιες, όμως, είναι γενικότερα οι αντιδράσεις του κοινού στο έργο και με ποιες αντιδράσεις αισθάνονται πιο ασφαλείς οι δύο πρωταγωνιστές του έργου; «Καταρχήν είναι δεδομένο ότι δεν πρόκειται για ένα εύκολο κείμενο και για εκείνους που δεν έρχονται προετοιμασμένοι, παίρνει λίγη ώρα να μπουν στη λογική του έργου», μου λέει ο Μπάμπης. «Θυμάμαι ότι και ο αδερφός μου και η μάνα μου ήταν πολύ αρνητικοί στο να ρθουν στην παράσταση, γιατί τους είχα πει τι γίνεται. Τους πήρε ένα πεντάλεπτο μέχρι να νοιώσουν άνετα, αλλά μετά άρχισαν να απολαμβάνουν το έργο. Αυτή είναι και η μαγεία της παράστασης, στην αρχή σου ανοίγει το θυμικό και το μυαλό ώστε να μπορέσεις στην συνέχεια να δεχτείς την φιλοσοφία».

«Σχετικά με τις αντιδράσεις», επεμβαίνει η Κατερίνα, «όλες είναι δεκτές, γιατί κάθε άνθρωπος έχει το δικό του τρόπο να επεξεργάζεται αυτά που συμβαίνουν στο έργο. Πάντως είναι ευχάριστο να βλέπεις ανθρώπους να γελούν αυθόρμητα στην παράσταση. Γιατί η παράσταση εναλλάσει το αστείο με το αυστηρό και δεν είναι όλοι έτοιμοι για κάτι τέτοιο. Επίσης μου αρέσουν οι αντιδράσεις των πιο μεγάλων σε ηλικία θεατών. Πολλές φορές αντιδρούν σαν να ανακάλυψαν κάτι καινούριο και να θέλουν να το μοιραστούν. Μας λένε ότι θα το πουν και στους φίλους τους να έρθουν. Γι αυτούς είναι πιο δύσκολο να ακούσουν και να αποδεχτούν τα πράγματα που λέγονται στην παράσταση. Είναι πολύ όμορφο το ότι μπορείς να φέρεις κοντά διαφορετικές ηλικίες και κουλτούρες, μέσα από ένα κείμενο που μιλάει για τον έρωτα».

Παρά τις θετικές αντιδράσεις, υπάρχουν αρκετοί θεατές που μένουν στην εντύπωση του αρχικού σοκ, που ποτέ δεν ξεπερνούν. Αυτό με έκανε να αναρωτηθώ, γιατί σοκάρει μέχρι και σήμερα κοινό και αναγνώστες ο ‘Μέγας Ανατολικός’; Δεν ζούμε, άραγε, σε μια εποχή που η πορνογραφία απέχει δύο κλικ; Η Κατερίνα πιστεύει ότι είναι ζήτημα νοοτροπίας. «Μαθαίνουμε να κατηγοριοποιούμε τα πράγματα. Λέμε στον εαυτό μας: Η τσόντα είναι τσόντα και μπορώ να την αποδεχτώ μόνο μέσα στο Youporn. Το γεγονός όμως ότι ο Εμπειρικός συνδυάζει την φιλοσοφία, με την τσόντα και τη λογοτεχνία, αναγκαστικά μας φέρνει σε αμηχανία. Δεν μπορούμε να διαχειριστούμε τα πράγματα έξω από τα πλαίσια που τα έχουμε συνηθίσει, δεν έχουμε ακόμη αποκτήσει έναν συνδυαστικό, ολιστικό τρόπο σκέψης και ύπαρξης.  Γι’ αυτό λατρεύω τον Εμπειρίκο, που μπορεί να συνδέσει γεγονότα όπως την αναλυτική περιγραφή του χεσίματος, με μια υψηλή φιλοσοφία. Είναι αυτό το στοιχείο του αιφνιδιασμού και της αντίστιξης που δίνει νόημα στη ζωή, η αλλαγή ταχύτητας».

megas anatolikos-03megas anatolikos-08

Yπάρχουν άραγε λέξεις και θέματα ταμπού σήμερα μέσα και πέρα από το σεξ; «Το σεξ, όσο και αν πιστεύουμε ότι είναι ανοιχτό θέμα και το συζητάμε, είναι ένα τεράστιο ταμπού», πιστεύει η Κατερίνα. «Το γεγονός ότι οι άνθρωποι μπορεί να έχουν μια δραστήρια ερωτική ζωή δεν σημαίνει ότι έρχονται σε επαφή με την προσωπική, σεξουαλική τους έκφραση. Αντίθετα κάνουν αυτά που θεωρούν σωστά, το σεξ είναι απολύτως καθοδηγούμενο. Το σεξ βασίζεται σε σχέσεις εξουσίας, άγεται από τον καπιταλισμό και τα προϊόντα τους, και διαστρεβλώνει τελικά όλοσδιόλου την σεξουαλική μας υπόσταση». Ο Μπάμπης έρχεται να συμπληρώσει: «Τα ταμπού υπάρχουν και σε θέματα άλλα του σεξουαλικού, τα λεγόμενα ‘οικεία κακά’. Δεν μιλάμε για όσα μας πληγώνουν, φοβόμαστε την ενδοσκόπιση και την αυτοκριτική, προτιμάμε να μιλάμε για το πόσο καλοί είμαστε ως άνθρωποι και ως έθνος. Αυτά είναι τα ταμπού σήμερα. Φυσικά η ρίζα τους μπορεί να βρίσκεται στην σεξουαλική καταπίεση. Το γεγονός ότι πρέπει να δηλώνουμε και να κρινόμαστε με βάση μια σεξουαλική ταυτότητα και δεν υπάρχει αυτό που λέει ο Εμπειρίκος, ένας ‘πανηδονισμός’».

Το σεξ λειτουργεί διαφημιστικά αρκετές φορές στο χώρο του θεάματος και δεν είναι λίγοι οι θεατές που παρακολουθούν παραστάσεις με σκοπό να πάρουν λίγο μάτι. Είναι κακό αυτό; «Σε πρώτη ανάγνωση θα σου έλεγα ότι δεν θέλω να έρθει κάποιος στο θέατρο για να με πάρει μάτι, θέλω να έρθει για την τέχνη μου», λέει η Κατερίνα, «σε μια δεύτερη σκέψη, όμως, θα σου έλεγα, να έρθει να πάρει μάτι. Δεν είναι καθόλου κακό να παίρνεις μάτι. Πόσο μάλλον, όταν κάτι τέτοιο μπορεί να σου ανοίξει μια δίοδο μέσω των αισθήσεων, για να βιώσεις κάτι διαφορετικό». Ο Μπάμπης, πιστεύει ότι αυτός είναι ένας μηχανισμός του έργου «Ο Εμπειρίκος σε διεγείρει σωματικά με τις περιγραφές του και ξάφνου σου πετάει ένα στοχασμό και εσύ μένεις διεγερμένος με τον στοχασμό».

megas anatolikos-02

«Θυμάμαι», συνεχίζει η Κατερίνα, «ότι η πρώτη μου επαφή με το μυθιστόρημα ήταν όταν πήγαινα στο πανεπιστήμιο. Το διάβαζα λοιπόν στην βιβλιοθήκη και από την διέγερση δεν μπορούσα να το συνεχίσω!». «Εγώ πάλι», διέκοψε ο Μπάμπης, «το διάστημα που διάβαζα το βιβλίο, παρατήρησα ότι ήμουν πιο ανοιχτός ερωτικά. Άκουγα κάποια πράγματα και τα σκεφτόμουν αλλιώς πιο σοβαρά. Ελεγα ‘χμ, υπάρχει και εδώ ερωτισμός’. Ήταν μια περίοδος ανοιχτοσιάς, που έβλεπες να κελαηδούν πουλάκια. Το βιβλίο αυτό έχει μια δυναμική, σου αναιρεί τον ένα μετά από τον άλλο, όλους τους απαγορευμένους νόμους. Γι’ αυτό μου αρέσει αυτό το βιβλίο. Είναι ένα έργο που βγάζει τρομερή υγεία και δύναμη. Σου υπενθυμίζει τις άπειρες δυνατότητες της ζωής. Οδηγεί προς ένα άνοιγμα, ένα ξεκλείδωμα».

Λίγο πριν το τέλος της συνέντευξης, ζήτησα από το Μπάμπη και τη Κατερίνα να μου πουν το αγαπημένο τους απόσπασμα από το έργο. Συμφώνησαν σε δύο αποσπάσματα και αποφάσισα να μεταφέρω το δεύτερο, που μου άρεσε και εμένα, στη δημοτική. Πάει κάπως έτσι:

«Είχαν δίκιο οι Ρωμαίοι γιατί αγάπαγαν τους Θεούς και όχι αφηρημένες έννοιες, με αποτρόπαια ηθική που κάποιοι ονόμαζαν αλήθεια, εγνώριζαν τι ήθελαν και ήταν έτοιμοι να πολεμίσουν γι αυτό. Ενώ ο Χριστός… Ο Χριστός γλυκός και ωραίος και κατά έναν τρόπο αλήθεια ηρωικός και πάντοτε πράος αλλά δίχως ψωλή και δίχως στύση, με δύο λόγια απατηλά συνεχώς στα χείλη του ‘αγαπάτε αλλήλους’. Μα αγαπάτε αλλήλους χωρίς ψωλόχυμα και πέος; Δηλαδή μην αγαπάτε αλλήλους. Είχαν δίκιο οι Ρωμαίοι διότι ο θεός είναι ένας ατέρμων έρως και μια απέραντη ηδονή και τίποτε μα τίποτε άλλο».

Μέγας Ανατολικός, κάθε Τετάρτη και Πέμπτη στις 9 μ.μ. μέχρι τις 26/03. Θέατρο Θησείον, Τουρναβίτου 7, Ψυρρή

megas anatolikos-07