Η βιντεοεγκατάσταση που παρουσίασε ως πτυχιακή η Γαρυφαλλιά Σπανού στην Σχολή Καλών Τεχνών πριν από μερικές μέρες ήταν ένα εντυπωσιακό έργο μεγάλων διαστάσεων που θύμιζε το βορειοευρωπαϊκό σινεμά μινιμαλιστών σκηνοθετών όπως ο Roy Andersson.Στους τοίχους της αίθουσας προβάλλονταν 13 βίντεο από προτζέκτορες με ανθρώπους σε πλήρη ακινησία. Ή έτσι φαινόταν με την πρώτη ματιά. Οι ψυχροί και ανέκφραστοι ήρωες μιας βαρετής καθημερινότητας στέκονταν μπροστά από σκηνικά που φαίνονταν στημένα, αλλά ήταν όλα το φυσικό τους περιβάλλον! Η γιαγιά της μπροστά σε ένα σωρό τηλεοράσεις -που συνήθως τις χρησιμοποιεί όλες ταυτόχρονα-, οι γνωστοί και οι φίλοι της ή φίλοι φίλων μέσα στα δωμάτιά τους ή τους χώρους εργασίας τους με τον φυσικό ήχο φυλακισμένο επίσης μέσα στην εικόνα και μικρές κινήσεις που σπάνε την ακινησία και σου θυμίζουν περιστασιακά ότι βλέπεις βίντεο και όχι μια φωτογραφία: το κούνημα ενός δαχτύλου, η εμφάνιση στο κάδρο ενός σκυλιού, το θρόισμα των ρούχων που κρέμονται στις κρεμάστρες. Η Γαρυφαλλιά είναι πολύ χαμηλών τόνων και ντροπαλή και με δυσκολία την πείσαμε να φωτογραφηθεί μπροστά στο έργο της,, είναι όμως μία εικαστικός με μεγάλη δυναμική και γνώσεις που υπόσχεται μια ανάλογη συνέχεια. Της το ευχόμαστε.

Garifallia Spanou 03

Πες μου μερικά πράγματα για σένα. Πού μεγάλωσες; Ποια ήταν η σχέση σου με την τέχνη από μικρή;
Γεννήθηκα και μεγάλωσα στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Τα καλοκαίρια με τα αδέρφια μου τα περνούσαμε σ’ ένα μικρό μακεδονικό χωριό, στο καφενείο-σπίτι της γιαγιάς (hoarder), με τις πολλές τηλεοράσεις. Η σχέση μου με τη τέχνη από την παιδική ηλικία, ήταν τόση, όση έχουν σχεδόν όλα τα παιδάκια που πέρασαν από δημόσια ελληνικά σχολεία. Το σπίτι μας, επίσης, δεν κατακλυζόταν από ζωγράφους, μουσικούς, ποιητές και σκηνοθέτες. Οι γονείς μου έχουν σπουδές Πολιτικών και Οικονομικών επιστημών.
Μετά από πολλές οικογενειακές συζητήσεις για το μέλλον μου, στα 18 αποφάσισα να σπουδάσω γραφιστική. Τότε μου φαινόταν λιγότερο ανώδυνη και καταπιεστική επιλογή, από κάποιες άλλες που είχα. Έτσι πήγα σε μια ιδιωτική σχολή εφαρμοσμένων τεχνών, δεδομένου ότι η μητέρα μου ασχολούνταν με τις εκδόσεις, -ήταν καλή ιδέα μετά την αποφοίτηση να επιμελούμαι τα εξώφυλλα των βιβλίων. Τελικά δεν ήταν! Παρόλα αυτά, σ’ αυτή τη σχολή αγάπησα το μάθημα της ιστορίας της τέχνης και κάπως έτσι ενδιαφέρθηκα για τη σχολή καλών τεχνών. Λίγο αργότερα, με την ενθάρρυνση και την υποστήριξη των γονιών μου, αφήνω τη Θεσσαλονίκη και τα εφαρμοσμένα, μετακομίζω στην Αθήνα και προετοιμάζομαι στο σχέδιο για να δώσω εξετάσεις.

Διδάσκεται η τέχνη;
H Ιστορία της τέχνης, βασικές αρχές σχεδίου, πολυμεσικές εφαρμογές ναι, υπάρχουν τέτοια μαθήματα στη σχόλη, που μπορεί κανείς να διδαχθεί. Τα υπόλοιπα, κάπως τα βρίσκεις μόνος σου και εκτός σχολής.

Garifallia Spanou 09

Μόλις τέλειωσες τη σχολή, τι σκέφτεσαι να κάνεις από δω και πέρα; Πώς το βλέπεις το μέλλον; Σκέφτεσαι να φύγεις;
Ήμουν στο Βέλγιο πριν από 3 χρόνια, στα πλαίσια του Erasmus. Έμεινα για ένα χρόνο στις Βρυξέλλες και έκτοτε πηγαινοέρχομαι. Έχω φίλους πια εκεί και κάποιες συνεργασίες με ομάδες εικαστικών και  μουσικών, όπως η γαλλο-βελγική κολεκτίβα J.A.T.A.C. Σε λίγες μέρες φεύγω και πάλι για Βρυξέλλες. Δεν έχω σαφείς προβλέψεις για το μέλλον. Προς το παρόν ψάχνω να νοικιάσω έναν χώρο-studio εκεί.

Ποια ήταν η ανταπόκριση όσων είδαν την εγκατάσταση;
Η ανταπόκριση ήταν πολύ ενδιαφέρουσα. Πολλές ερωτήσεις και για τις προσωπικότητες στα videο, μού ζήτησαν ακόμα και τα τηλέφωνα για κάποιους ! Επίσης υπήρχαν και κάποια σχόλια, όπως γιατί ασχολούμαι με τη βιντεοτέχνη, τί νόημα έχει όλο αυτό, και ο R.Wilson έχει κάνει βιντεοπορτρέτα πριν από εσένα, γιατί δεν τους ζωγράφισες και άλλα τέτοια… Τα πορτρέτα, είτε αυτά είναι ζωγραφικά, είτε αποδίδονται με οποιοδήποτε άλλο μέσο, είναι μια πολύ μα πολύ παλιά υπόθεση στην ιστορία της τέχνης. Έχουν γίνει, γίνονται και θα ξαναγίνουν και με πανομοιότυπο τρόπο. Ωστόσο, οι προθέσεις ίσως αλλάζουν, οι άνθρωποι, οι τόποι, οι κοινωνικοπολιτικές συνθήκες, οι λόγοι που γίνονται, οι ιστορίες που υπάρχουν από πίσω κ.ο.κ. Η βιντεοτέχνη δεν εμφανίστηκε χθες, ούτε το βίντεο είναι ένα νέο μέσο. Ζωγραφικά αντιμετωπίζω τη δουλειά μου, μόνο που αντί για πινέλα χρησιμοποιώ βιντεοκασέτες.

Garifallia Spanou 06

Ποια ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετώπισες;
Να βρω και να στήσω 13 προτζέκτορες σε 2 μέρες, με 40 βαθμούς κελσίου. Ο χρόνος που είχα για να στήσω την εγκατάσταση ήταν πολύ περιορισμένος. Ευτυχώς, με βοήθησαν πολύ η μητέρα μου και λίγοι φίλοι. Έτσι στο έργο “Νihil/Οι Αντιήρωες”, προβάλλονται άνθρωποι διαφόρων ηλικιών, στο δικό τους χώρο και κοινό παρανομαστή έχουν μια παρατεταμένη ακινησία. Αυτό που τους ζήτησα ήταν να καθίσουν ακίνητοι, κοιτώντας την κάμερα, για όσο πιο πολύ χρόνο μπορούν. Κάποιοι κάθισαν 15 λεπτά και άλλοι πάνω από μία ώρα. Φυσικά, κανείς δεν είναι σε απόλυτη αδράνεια. Και αυτό ήταν το ζητούμενο. Μέσα από αυτήν την στατικότητα να εξελιχθούν τελικά ιστορίες. Βρήκα μεγάλο ενδιαφέρον στις «ακινησίες» τους, αλλά και στους χώρους. Δεν στήθηκε κανένα σκηνικό. Έτσι τους βρήκα, σ’ αυτά τα περιβάλλοντα, και κράτησα λίγο από τον χρόνο τους.

Υπάρχουν ιστορίες που θα μπορούσες να διηγηθείς για κάθε βίντεο;
Τα βιντεο-πορτρέτα λειτουργούν συμπληρωματικά το ένα με το άλλο. Υπάρχουν ιστορίες πίσω από αυτούς τους ανθρώπους, που με έναν τρόπο δημιουργείται μια κοινή αφήγηση. Όμως, αυτό δεν γίνεται καθόλου με αφηγηματικό τρόπο, αλλά με κάποιες ψυχρές περιγραφές που στο τέλος λειτουργούν περισσότερο σαν μακροσκελείς τίτλοι. Τα υπόλοιπα, αν θέλουμε τα φανταζόμαστε.

Πώς έπεισες τόσα άτομα να σταθούν μπροστά στον φακό;
Στο σύνολο τους είναι 22. Και 2 σκύλοι. 3 άτομα από αυτούς, δυστυχώς δεν προβλήθηκαν, γιατί είχα προβλήματα με τους βιντεοπροτζέκτορες. Δεν ήταν ιδιαίτερα δύσκολο να δεχθούν και να συμμετέχουν τελικά στο πρότζεκτ. Για κάποιους μόνο, ήταν λίγο δύσκολο να καθίσουν σιωπηλoί και ακίνητοι για τουλάχιστον 10 λεπτά ( χρόνος απαραίτητος που χρειαζόταν για να ξεπεράσουν την αμηχανία ). Αλλά τα καταφέραμε! Με ελάχιστους από αυτούς έχω προσωπικές σχέσεις. Κάποιους, με βοήθησε μια φίλη και ένας φίλος να τους βρω, και μετά ο ένας με πήγαινε στον άλλο. Τα περισσότερα πορτρέτα γυρίστηκαν τον Αύγουστο, και υπήρχαν τηλεφωνήματα του τύπου: «έλα ρε, είναι μία που κάνει κάτι πορτρέτα που απλά κάθεσαι, θέλεις ένα; – … Ε, κάθομαι που κάθομαι αυγουστιάτικα στην Αθήνα, δεν έρχεται;».

Garifallia Spanou 07

Ποια θα ήταν μια ιδανική συνέχεια για σένα;
Ιδανική συνέχεια είναι να συνεχίσω να ασχολούμαι αποκλειστικά με την τέχνη.

Ποιες είναι οι προοπτικές που έχει ένας νέος καλλιτέχνης, αν μείνει στην Ελλάδα;
Τις ψάχνω! Δεν ξέρω. Φαντάζομαι πως για όλους τους απόφοιτους αυτό είναι ένας κοινός προβληματισμός.

Πες μου για τον Roy Andersson. Τι είναι αυτό που σου αρέσει σε αυτόν και τον είχες σαν αναφορά στο έργο σου;
Κατά καιρούς “ερωτεύομαι” διάφορους καλλιτέχνες, συγγραφείς, κινηματογραφιστές, μουσικούς, εν ζωή και μη. Συνοπτικά, υπήρξα ερωτευμένη με τους ντανταϊστές ( όλους! ) , Francis Bacon,
Tadeusz Kantor, Roland Barthes, La Monte Young, Michael Snow, την Martha Rosler και Lygia Clark, τον Francis Alÿs, Johan Grimonprez κ.α. Τον τελευταίο καιρό έχω κολλήσει με τον Σουηδό κινηματογραφιστή Roy Andersson και σ’ αυτόν αναφέρομαι στη βιντεοεγκατάσταση με τιτλο “ Νihil/Οι Αντιήρωες” που αποτελείται από 13 βιντεοπροβολές με ήχο. Οι ανέκφραστοι, χλωμοί ήρωες του Andersson έχουν εμπνεύσει τους δικούς μου “αντιήρωες”. Η θεματολογία του, τα σκηνικά, που τα έχει φτιάξει εξ ολοκλήρου, αλλά και τα εκπληκτικά commercials. Την λατινική λέξη nihil ( =μηδέν, τίποτα), δεν την συνδέω με το φιλοσοφικό ρεύμα του μηδενισμού, αλλά χρησιμοποιώ την μετάφραση της, το τίποτα. Όπου σ’ αυτό με ενδιαφέρει να ανακαλύψω το ελάχιστο, που μπορεί να προκύψει σε καταστάσεις αδράνειας, στασιμότητας, εγκλωβισμού σε ατομικό ή κοινωνικό επίπεδο.

Garifallia Spanou 02 Garifallia Spanou 04 Garifallia Spanou 01

Συνέντευξη: M.Hulot
Φωτογραφίες: Αλέξανδρος Ακρίβος