Ένα υπόγειο δωμάτιο, ένα ασανσέρ που ανεβοκατεβάζει παραγγελίες από το εστιατόριο που βρίσκεται από πάνω, δύο πληρωμένοι εκτελεστές που περιμένουν εντολές για το επόμενο τους θύμα. Η ανάθεση καθυστερεί και κάνει την ατμόσφαιρα έντονη, πνιγερή, απειλητική. Οι γνωστές σιωπές του Χάρολν Πίντερ φορτώνουν την αμηχανία της αναμονής και η αγωνία της επόμενης ανάθεσης φορτίζει τη σχέση των δύο. Ο Αλέκος Συσσοβίτης είναι ο Μπεν και ο Γιώργος Χρανιώτης είναι ο Γκας στο κλασσικό έργο «Ο βουβός σερβιτόρος» που ανεβαίνει στο θέατρο επάνω από το Φάουστ.

Ποιος είναι ο «βουβός σερβιτόρος»; Το ασανσέρ ή κάποιος από τους δύο ;
Αλέκος Συσσοβίτης: Στην αρχή νόμιζα ότι είναι ο Μπεν που δέχεται τις εντολές του αφεντικού του πειθήνια. Ένας υπηρέτης του συστήματος που μπορούμε να τον χαρακτηρίσουμε «βουβό σερβιτόρο». Αλλά από την άλλη μπορούμε να το ερμηνεύσουμε ως το άγνωστο, κάτι ανώτερο από εμάς που ορίζει με κάποιο τρόπο τις συμπεριφορές μας.  Εντολές που έρχονται από το πουθενά, σαν θεόσταλτες.

Δηλαδή με μία μεταφυσική ερμηνεία;
ΑΣ: Σε ένα δεύτερο επίπεδο μπορεί να το δει κανείς έτσι. Οι δύο χαρακτήρες βρίσκονται σε ένα καταγώγιο αποκλεισμένοι από τον υπόλοιπο κόσμο, και ελέγχονται από οποιονδήποτε βρίσκεται επάνω από αυτούς. Μπορούμε να το ερμηνεύσουμε μεταφορικά και αλληγορικά, ίσως και μεταφυσικά, ότι η μοίρα είναι εκείνη που καθορίζει τη ζωή μας και όχι η βούληση.

servitoros 2

Αυτό, λες, ότι θέλει να μας πει ο Πίντερ;
ΑΣ: Το ότι το υπογράφει ένας συγγραφέας του διαμετρήματος του Πίντερ μας φέρνει αυτομάτως σε μια άλλη προσέγγιση, ψάχνοντας βαθύτερα νοήματα και αυτά είναι που κυρίως μας έλκουν. Η πρώτη ανάγνωση είναι μια ιστορία δράσης με κωμικά στοιχεία. Η δεύτερη ανάγνωση βασίζεται στον καμβάς μιας κοινωνία όπου η άρχουσα  τάξη  ορίζει τις κατώτερες τάξεις, μία ιστορικά δεδομένη συνθήκη, όπου η πλειοψηφία είμαστε μαριονέτες αυτού του συστήματος. Η σκηνοθετική γραμμή της παράστασης θέτει το ερώτημα ποια είναι η θέση που καλούμαστε να πάρουμε όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με σημαντικές αποφάσεις. Πώς παίρνοντας μια απόφαση τι αντίκτυπο έχει στη ζωή μας. Αυτοί οι δυο είναι εγκλωβισμένοι σε έναν μηχανισμό που τους ελέγχει, δίνοντας τους κατευθύνσεις και οδηγίες, και πρέπει ο καθένας τους σε προσωπικό επίπεδο να κάνει τις επιλογές του.
Γιώργος Χρανιώτης:  Καταρχήν πρόκειται για δύο πληρωμένους δολοφόνους που περιμένουν οδηγίες για την επόμενη τους ανάθεση. Το γεγονός ότι τους βάζει ο Πίντερ  εσώκλειστους σε έναν χώρο, χωρίς ούτε ένα παράθυρο, χωρίς να ξέρουν αν έξω είναι φως ή σκοτάδι, αυτό τους οδηγεί στη διαδικασία να κρύβονται πίσω από κάθε τι που λένε. Ο Πίντερ συνηθίζει να βάζει τους ήρωες του να μιλάνε για ώρα για ένα αντικείμενο ενώ στην ουσία θέλει να πει κάτι άλλο. Για μένα τα πρόσωπα του έργου είναι τέσσερα. Είναι ο Γκας, ο Μπεν, ο Γουίλσον που δίνει εντολές αλλά δεν εμφανίζεται, και ο θάνατος που για μένα είναι ο πρωταγωνιστής του έργου. Αυτοί οι δυο έχουν ουσιαστικά ραντεβού με το θάνατο.  Στη λογοτεχνία ή στο θέατρο ερχόμαστε συνήθως σε επαφή με το θάνατο ως μια απώλεια ή όταν θρηνούμε γι΄ αυτήν. Στη ζωή αυτών των δύο έρχεται μία συγκεκριμένη στιγμή που έχοντας αναλάβει μια δουλειά έρχονται αντιμέτωποι με το θάνατο. Κι ο καθένας έχει διαμορφώσει την προσωπική του ηθική σε σχέση με αυτό.

Ποιοι οι λόγοι να ανέβει ο «Βουβός σερβιτόρος» σήμερα;
ΑΣ: Το ότι σήμερα ζούμε ένα αντίστοιχο πλαίσιο που νομίζουμε ότι ελέγχουμε τη ζωή μας αλλά στην  πραγματικότητα δεν την ελέγχουμε. Ένα πιντερικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ελλοχεύει ένας εμφύλιος πόλεμος. Η κρίση και η φτώχεια που, έχει χαράξει βαθιά τομή στον Έλληνα, μπορεί να φέρει πολλές ανατροπές και συγκρούσεις, και όχι μόνο. Βλέπω στο έργο αυτό δύο εγκλωβισμένους ανθρώπους που χάνουν τον έλεγχο των πραγμάτων. Κι επειδή ζούμε στην εποχή που έχει χαθεί ο έλεγχος , θεώρησα ότι αυτό το κάνει ένα σύγχρονο έργο. Η μεταπολεμική Αγγλία, όταν ο Πίντερ έγραφε το «Βουβό σερβιτόρο», ήταν επίσης μια κοινωνία σε μεγάλη φτώχεια. Μια καταπιεσμένη κοινωνία με μεγάλες ταξικές διαφορές. Στις μέρες μας που η μεσαία τάξη τείνει να εκλείψει, η άρχουσα και η χαμηλότερη τάξη βρίσκονται σε μεγάλη σύγκρουση και οι μεν έχουν τη δυνατότητα να διχάσουν τους δε, αποδίδοντας χαρακτήρα εμφύλιου πολέμου σε αυτήν την αντιπαλότητα. Αυτό είδα στο έργο, μεταφορικά, και με οδήγησε στην απόφαση να το κάνουμε.
ΓΧ: Εγώ είμαι επιφυλακτικός με τις παραστάσεις που προσπαθούν να συσχετιστούν με αυτό που ζούμε. Δεν είναι αυτός ο σκοπός του θεάτρου. Ο σκοπός του θεάτρου είναι να παρουσιαστούν σημαντικά έργα. Ειδάλλως θα παίζαμε μόνο Μπρεχτ και Αριστοφάνη. Νευριάζω όταν σώνει και καλά προσπαθούμε να εντάξουμε ένα έργο στο σήμερα και να βρούμε τις αφορμές που μας κάνει να το ανεβάσουμε στο τώρα.

servitoros 3

Το θέατρο δεν είναι διάλογος με το κοινό;
ΓΧ: Φυσικά, αλλά ο θάνατος, ο φόνος, η οικονομική δυσχέρεια είναι ζητήματα που πάντα μας απασχολούσαν, αν και όχι πάντα με το ίδιο μέγεθος. Δεν το περιορίζεις σε κάτι που συμβαίνει τα τελευταία χρόνια. Εμένα μου αρκεί ένα έργο συμπαγές με ολοκληρωμένους χαρακτήρες. Γι’ αυτό και επέλεξα να το κάνω.  Πότε άλλωστε θα μου δινόταν ξανά η ευκαιρία να κάνω έναν πληρωμένο δολοφόνο που όμως έχει κάποιες πολύ ιδιαίτερες και προσωπικές ηθικές αναστολές.
ΑΣ: Ο Πίντερ βάζει δύο πετυχημένους επαγγελματίες σε στιγμή κρίσης. Είναι ένας συγγραφέας που τον απασχόλησε πολύ το δίπολο  ζήλεια – προδοσία. Και είναι νομίζω ένα στοιχείο που κάνει την παρακολούθηση των έργων του διαχρονική.

Ο βουβός σερβιτόρος του Χάρολντ Πίντερ
Θέατρο Φάουστ, Καλαμιώτου 11, Μοναστηράκι, 210 3234095

Κείμενο: Χρήστος Παρίδης