Η νεαρή εικαστικός μιλάει για την ερευνητική τέχνη και τα καλλιτεχνικά project που συμμετέχει συνδυάζοντας την τέχνη, την ανθρωπολογία και την καθημερινή ζωή.

 

H Δήμητρα Κονδυλάτου είναι εικαστικός και ζει μεταξύ Αθήνας και Λευκάδας. Είναι απόφοιτος του Dutch Art Institute (ΜΑ) και της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών. Την ενδιαφέρει η σχέση της τέχνης με τις κοινωνικές επιστήμες και την καθημερινή ζωή. Μέσα από ημιαφηγηματικά βίντεο, βιντεοεγκαταστάσεις και ένα πρόγραμμα φιλοξενίας καλλιτεχνών, διαπραγματεύεται θέματα σχετικά με τη φιλοξενία και τον τουρισμό και το ρόλο του πολιτισμού στη σύγχρονη καθημερινότητα. Η έρευνά της, που επικεντρώνεται στον τουρισμό, την τέχνη και την οικονομία, εμπλουτίζεται από την επαγγελματική και εποχιακή της απασχόληση στον ξενώνα Νήιον, ο οποίος βρίσκεται στη Λευκάδα. Ταυτόχρονα, διοργανώνει εκεί το The island–resignified, που τροφοδοτεί την έρευνά της, εφόσον τα art residencies φαίνεται να είναι ένα από τα σημεία σύγκλισης μεταξύ των τριών πεδίων. Είναι μέλος του TWIXTlab ενός ερευνητικού project μεταξύ -ή αλλιώς twixt– τέχνης, ανθρωπολογίας και καθημερινής ζωής. Από το 2018 συμμετέχει σε εκθέσεις, εργαστήρια, συνέδρια και φεστιβάλ.

 

Το The islandresignified είναι το πρόγραμμα φιλοξενίας καλλιτεχνών που διοργανώνεις εδώ και κάποια χρόνια στη Λευκάδα. Πότε ξεκίνησε, ποιά ήταν τα σημεία αφετηρίας για το σχεδιασμό αυτού του εγχειρήματος, τι αποκτούν από το πρότζεκτ οι συμμετέχοντες και ο τοπικός πληθυσμός, τι χαρακτήρα έχουν οι δράσεις που διοργανώνονται; Σε τι στάδιο βρίσκεται τώρα;

Ξεκίνησα το The islandresignified το 2015. Μάλλον πριν από αυτό πρέπει να πω πως το 2012 τελειώνοντας την ΑΣΚΤ ανέλαβα τη λειτουργία του ξενώνα νήιον στη Λευκάδα, αντικαθιστώντας τους γονείς μου. Από τότε μοιράζω το χρόνο μου ανάμεσα στην Αθήνα και τη Λευκάδα. Το περιβάλλον του νήιον είναι όμορφο, ήσυχο και από την αρχή ήθελα να μοιραστώ αυτή τη συνθήκη με άλλο κόσμο. Επιπλέον, είχα την επιθυμία να μη χάσω την επαφή με την τέχνη κατά την απουσία μου, και την αφέλεια να σκεφτώ ότι με αυτό το πρότζεκτ μπορώ να προσθέσω κάτι στο σχεδόν ανύπαρκτο πολιτιστικό και καλλιτεχνικό πρόγραμμα στη Λευκάδα – με ελάχιστες εξαιρέσεις μεμονωμένων πρωτοβουλιών. Οι αντιδράσεις και η προσέλευση του τοπικού κοινού στις δράσεις του προγράμματος και στην τελική παρουσίαση που διοργανώνω στο τέλος κάθε  χρονιάς στην πόλη της Λευκάδας, τα έργα και η έρευνα που κάνουν οι συμμετέχοντες και η γνωριμία μαζί τους μου δείχνουν τους λόγους και τους τρόπους για τη συνέχεια αυτού του πρότζεκτ, γι’ αυτό και κάθε χρόνο αλλάζει μορφή. Τελικά το 2015 διοργάνωσα για πρώτη φορά το The islandresignified, το οποίο πραγματοποιήθηκε και τις δύο επόμενες χρονιές. Ανακοινώνεται μέσω ενός μπλογκ που έχω σχεδιάσει, το οποίο προτείνει πιθανά σημεία ενδιαφέροντος στο νησί, λειτουργεί ως ψηφιακός ξεναγός και ανοιχτό κάλεσμα σε συμμετοχή και θυμίζει τουριστικό χάρτη. Μέχρι τώρα έχουν συμμετάσχει 22 άτομα κι έχουν υλοποηθεί 14 πρότζεκτ, τα οποία συνδέουν τοπικά θέματα ή ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του νησιού με ευρύτερες κοινωνικές, πολιτικές, ιστορικές, πολιτιστικές και άλλες θεματικές και που έχουν διαδραστικό, επιτελεστικό, πλαστικό ή ψηφιακό χαρακτήρα. Αυτή τη στιγμή το πρόγραμμα βρίσκεται σε διαδικασία “επανανοηματοδότησης”, καθώς υπάρχουν διάφορες δυσκολίες και σκέψεις, λίγο πολύ οι γνωστές, αφού είναι ένα μη χρηματοδοτούμενο εγχείρημα και χρειάζεται καλό σχεδιασμό, ώστε να εξελιχθεί. Σκέφτομαι μια μεγαλύτερης διάρκειας και πιο εντατική φόρμα. Επίσης ιδανικά θα ήθελα να μπορώ να προσφέρω μια αμοιβή στις/ους συμμετέχουσες/ντες και να πληρώνομαι κι εγώ για τη δουλειά που κάνω. Αν και μοιάζει ουτοπικό, προσπαθώ να βρω τρόπους.

 

 

Το 2017 σου ζητήθηκε να σκεφτείς και να υλοποιήσεις μια τοιχογραφία σε ένα διαμέρισμα που επρόκειτο να γίνει airbnb στην περιοχή Χίλτον στο Παγκράτι. Το έργο φέρει τον τίτλο Hospitalitymilitary zone. Ήταν απλά μια αφορμή να επιστρέψεις στη ζωγραφική ή από τον τίτλο μπορούμε να συμπεράνουμε ότι σε απασχόλησαν και άλλα ζητήματα; H φιλοξενία και η τέχνη αποτελούν πεδία σύγκρουσης, διαπραγματεύσεων και πρόκλησης νέων δυνατοτήτων;

Ήταν μια ιδιαίτερη πρόσκληση, γιατί είχε άμεση σχέση με την έρευνα και τα ενδιαφέροντά μου. Η τοιχογραφία αυτή θα βρίσκεται σε μόνιμη έκθεση όχι σε ένα χώρο τέχνης, αλλά σε ένα τουριστικό διαμέρισμα. Σκέφτηκα πως σε μια τέτοια συνθήκη, η ζωγραφική μπορεί να ξεφύγει από μια συμβατική, διακοσμητική αναπαράσταση και να προκαλέσει τους επισκέπτες που έχουν τον περιβόητο ελεύθερο χρόνο των διακοπών, να κοιτάξουν την τοιχογραφία, να διαβάσουν το κείμενο που τη συνοδεύει, να σκεφτούν την έννοια της φιλοξενίας γενικά, αλλά και τη συγκεκριμένη συνθήκη εντός της οποίας φιλοξενούνται. Μέσα από τη χρήση ιστορικών εικόνων, πολεοδομικών χαρτών, πολιτιστικών συμβόλων και εταιρικών γραφημάτων τουριστικών επιχειρήσεων όπως το airbnb, η μία όψη της τοιχογραφίας (είναι διπλής όψης) παρουσιάζει την ιστορία της περιοχής, η οποία μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’50 ανήκε στον Ελληνικό Στρατό, ενώ πλέον εκεί βρίσκεται το Χίλτον και η Εθνική Πινακοθήκη, που θεωρούνται συμβολικά κτίρια της πόλης, για τη φιλοξενία και για την τέχνη αντίστοιχα. Αυτή η ιστορία περικλείει κεντρικές έννοιες, όπως η διαμάχη, η φιλοξενία, η τέχνη, η οικονομία, ο πολιτισμός και ο τουρισμός και τις διαπλέκει με τον Αθηναϊκό αστικό ιστό. Η δεύτερη όψη της τοιχογραφίας ανασυνθέτει τις πολιτικές και της ποιητικές της φιλοξενίας (και της επί πληρωμή φιλοξενίας) που κατά τον Μως και τον Ντεριντά περιγράφεται ως μια κατάσταση διαρκούς διαμάχης και διεκδίκησης χώρου, μια συνεχής επίδειξη δύναμης μέσα από μορφές γενναιοδωρίας και μια διαρκής διαπραγμάτευση.

 

 

 

Για μια περίοδο πηγαινοερχόσουν Αθήνα Ολλανδία εξαιτίας του μεταπτυχιακού σου. Το 2017 στο πλαίσιο της έκθεσης Ideology Meets Implementation σου ζητήθηκε να μετατρέψεις μια βιτρίνα σε μία από τις πιο τουριστικές περιοχές του ήδη πολύ τουριστικού Άμστερνταμ, σε έργο τέχνης. Πώς πείραξες και ενεργοποίησες εκ νέου τη βιτρίναΠώς προκάλεσες το ενδιαφέρον των τουριστών;

Για αρκετό καιρό σκεφτόμουν τι θα μπορούσα να κάνω, γιατί πράγματι ο δρόμος στον οποίο βρίσκεται το W139, όπου έγινε η έκθεση, είναι από τους πιο κορεσμένους τουριστικά δρόμους, γεμάτος εικόνες, ήχους, καταναλωτικά προϊόντα, φώτα κτλ. Χρειαζόταν μια εικόνα που θα ξεχώριζε στο χάος της υπερπληροφόρησης και θα τραβούσε την προσοχή των περαστικών, ενός είδους παγίδα. Τελικά τοποθέτησα μια κρυφή κάμερα παρακολούθησης στη βιτρίνα, που αναπαρήγαγε real time τη ζωή στο δρόμο. Επειδή η βιτρίνα στην πρόσοψη του χώρου θα φιλοξενούσε και το πληροφοριακό υλικό της έκθεσης, συνεργάστηκα με τον γραφίστα Joseph Hughes, με τον οποίο φτιάξαμε υπερμεγέθεις αφίσες, με τρύπες που αποκάλυπταν εικόνες από τα έργα, πληροφορίες για την έκθεση και την οθόνη στην οποία προβάλλονταν οι περαστικοί. Σκοπός ήταν να υπερβούμε την πρώτη ναρκισσιστική φάση, όπου το υποκείμενο δίνει προσοχή στην προβαλλόμενη εικόνα του, και να του δημιουργήσουμε την εντύπωση της ένθεσης, ότι είναι δηλαδή ήδη μέρος της έκθεσης.

 

 

 

Πώς μέσα από το έργο σου THE BOX _on edges, vertices, faces and commodified intimacies το οποίο είναι ένα video essay, εξετάζεται η σχέση τουρισμού και σύγχρονης τέχνης; Υπάρχουν ομοιότητες μεταξύ ενός σύγχρονου καλλιτέχνη και ενός τουρίστα; Πώς εμπλέκεται το ζωγραφικό έργο του Μanet Un Bar aux Folies Bergères;

Στο βίντεο αυτό εστιάζω κυρίως στον τεχνητό και υπερ-αισθητικοποιημένο χαρακτήρα των χώρων, των συμπεριφορών και των σχέσεων στα πεδία της τέχνης και του τουρισμού και κάνω αναγωγικά έναν συσχετισμό μεταξύ των εργαζομένων των δύο πεδίων και της επαγγελματικής τους επιτελεστικότητας. Όσον αφορά στις ομοιότητες μεταξύ τουριστών και καλλιτεχνών, ίσως μπορούμε να την εντοπίσουμε σε κάποιες περιπτώσεις residencies, ταξιδιών για σπουδές, δουλειά ή εκθέσεις, όπου αυτό που η σύγχρονη οικονομία και η επιχειρησιακή κουλτούρα ονομάζουν “ευελιξία”, μεταφράζεται, όχι μόνο για τους καλλιτέχνες, αλλά και για άλλους εργαζόμενους, σε συχνές μετακινήσεις για επαγγελματικά ταξίδια, με κάμποσο ελεύθερο χρόνο για τουριστικές δραστηριότητες. Σε αυτή την περίπτωση πάντως, σκέφτομαι τον τουρισμό απενοχοποιημένα, ως μια πρακτική που ασκεί όλο και περισσότερος κόσμος, που προκύπτει από την ετυμολογία της λέξης “τουρισμός”, δηλαδή τριγυρίζω και διαμορφώνομαι, και όχι ως μια αμιγώς καταναλωτική πρακτική. Η αναφορά σε αυτό το video essay στο τελευταίο έργο του Μανέ, Un Bar aux Folies Bergères, ένα έργο που άλλαξε την αντίληψη της αναπαράστασης και επαναπροσδιόρισε το ρόλο του θεατή και του “ζωγραφικού αντικειμένου”, παραπέμπει στις σύγχρονες συζητήσεις περί αναπαράστασης και αναπαραγωγής σε πεπερασμένους τόπους, όπως αυτός της τέχνης και του τουρισμού.

 

 

 

Στο έργο σου Uneven love πώς διερευνάται, μέσα από το παράδειγμα με το «Kαμάκι» η διαδραστική σχέση του τουρισμού με την οικοδόμηση της (εθνικής) ταυτότητας και πώς το «καμάκι» αναπαράγει κοινωνικά στερεότυπα ή μπορεί να θεωρηθεί ως μια μέθοδος εμπορευματοποίησης μέσω της (αυτο) εξωτικοποίησης / (self-) exoticizing.

To πρότζεκτ αυτό είναι αποτέλεσμα της συμμετοχής μου στο εργαστήριο daysignLocus exoticus του Πάνου Σκλαβενίτη, στο πλαίσιο της Σύναψης II της Μπιενάλε της Αθήνας, το οποίο είχε ως θέμα την εξωτικοποίηση, όπως προέκυψε από το έντονο ενδιαφέρον της διεθνούς εικαστικής σκηνής για την Αθήνα τα τελευταία χρόνια. Ξέφυγα αρκετά από το θέμα της σύγχρονης εικαστικής πραγματικότητας και δανείστηκα ως παράδειγμα το καμάκι, επειδή το αντιλαμβάνομαι ως μια εξωτικοποιητική, ίσως και αυτο-εξωτικοποιητική πρακτική. Το γεγονός δηλαδή ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά μιας μικρής πληθυσμιακά ομάδας, μυθοποιείται και κατασκευάζει μια εικόνα για έναν τόπο (τη Ρόδο για παράδειγμα) και γίνεται, καθώς λέγεται, λόγος προσέλκυσης τουριστριών, είναι άξιο έρευνας αν μη τι άλλο, πόσω μάλλον τη στιγμή που ταυτόχρονα κατασκευάζει και αναπαράγει ένα εγχώριο ανδρικό σεξιστικό πρότυπο. Έτσι λοιπόν, αποφάσισα να οικειοποιηθώ την τακτική του “ψαρέματος”, και σχεδίασα κάποια t-shirts με εικόνες και κείμενα για το καμάκι, τα οποία πήγα να δειγματίσω στην τουριστική αγορά στο Μοναστηράκι. Από εκεί προέκυψαν όχι μόνο πληροφορίες για το καμάκι, αλλά και για την ας πούμε εμπορεύσιμη/εμπορευματική ταυτότητα της Ελλάδας (brand identity). Με άλλα λόγια τα πολιτιστικά χαρακτηριστικά της Ελλάδας που την καθιστούν διάσημη και άξια επίσκεψης, που όπως φαντάζεσαι είναι η Ακρόπολη, οι Ολυμπιακοί Αγώνες, η ελιά, ο γάιδαρος κτλ. Αξίζει πάντως να σκεφτούμε ποια από αυτά τα στοιχεία πλασάρονται και ως εθνικά ή εθνοποιητικά και γιατί.

 

 

Είσαι μέλος του ερευνητικού project TWIXTlab το οποίο ξεκίνησε με βάση μια ιδέα της ανθρωπολόγου και εικαστικού Ελπίδας Ρίκου. Από το 2014 εδράζεται στον πολιτιστικό χώρο που διατηρεί η ομάδα στην οδό Εμπεδοκλέους 19 στο Παγκράτι. Περιλαμβάνει ποικίλες δραστηριότητες, όπως διοργάνωση διαλέξεων, σεμιναρίων και εργαστηρίων, σχετικά με τη σύγχρονη τέχνη και τις ανθρωπιστικές επιστήμες—ανοικτές σε κάθε ενδιαφερόμενο. Τον Φεβρουάριο πραγματοποίησες εκεί δύο παρουσιάσεις για τα residencies. Πες μας λίγα λόγια για το χώρο και για τις παρουσιάσεις σου.

Το 2017 προστέθηκαν στην ήδη υπάρχουσα ομάδα του TWIXTlab, που αποτελούνταν από την Σοφία Γρηγοριάδου, την Ελπίδα Ρίκου και τον Γιώργο Σαμαντά, άλλα τρία μέλη, η Εύα Γιαννακοπούλου, η Κατερίνα Κωνσταντίνου κι εγώ. Οι δραστηριότητες του TWIXTlab αφορούν στην τέχνη, την ανθρωπολογία, την καθημερινότητα και στις μεταξύ τους πιθανές σχέσεις. Φέτος, ήταν μια χρονιά γνωριμίας μεταξύ των νέων μελών, και μιας εκ νέου γνωριμίας με το αθηναϊκό κοινό, με μελλοντικό στόχο νέες δράσεις και πιθανές συνεργασίες. Κάθε μέλος ανέλαβε να παρουσιάσει την έρευνά του, διοργανώνοντας σχετικές συζητήσεις, παρουσιάσεις, artist talks, μίνι εκθέσεις, προβολές, ακροάσεις, εργαστήρια κτλ. Οι δύο παρουσιάσεις – συζητήσεις που διοργάνωσα το Φεβρουάριο είχαν θέμα τα art residencies. Η πρώτη συνάντηση ήταν μια παρουσίαση των πρότζεκτς που έχουν διοργανωθεί έως τώρα στο The islandresignified από τους καλλιτέχνες που συμμετείχαν, με έμφαση στη μεθοδολογία που ανέπτυξαν για το συγκεκριμένο πλαίσιο. Στη δεύτερη συνάντηση είχα προσκαλέσει ανθρώπους που επίσης διοργανώνουν art residencies στην Ελλάδα και κάναμε μια συζήτηση για τις δομές, την οργάνωση, το περιεχόμενο, τα προβλήματα και τα αποτελέσματα αυτών των προγραμμάτων φιλοξενίας. Πρέπει να σημειωθεί πως είναι πολλά, είναι πάνω από 15, αρκετά από αυτά με καλή οργάνωση και δραστηριότητα και τα περισσότερα βρίσκονται εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων. Κατά τη γνώμη μου αυτή η δραστηριότητα που αναπτύσσεται στην περιφέρεια, συνιστά μια ιδιαιτερότητα της εγχώριας καλλιτεχνικής παραγωγής. Η δραστηριότητα του TWIXTlab συνεχίζεται με δύο συναντήσεις που οργανώνει η Εύα Γιαννακοπούλου στις 30/5 και στις 6/6, υπό τον τίτλο “Γυναικόπαιδα”, στην πρώτη εκ των οποίων παρουσιάζεται το νέο μου βίντεο “SHF* *Small Hotels Forum”.

 

 

Ένα βιβλίο τέχνης για την παραλία;

Γενικά δεν κατηγοριοποιώ τα βιβλία σε παραλίας ή μη, παίρνω μαζί μου ό,τι να’ ναι, αρκεί να συγκεντρώνομαι, οπότε μπορεί η επιλογή μου να αποδειχθεί βασανιστική. Ούτε είναι ακριβώς βιβλίο τέχνης, αλλά έχει γραφτεί από θεωρητικό τέχνης. Είναι το “24/7: Late Capitalism and the Ends of Sleep” του Jonathan Crary. Τι καλύτερο από το να διαβάζεις για την στέρηση ελεύθερου χρόνου, όταν σου βρίσκεται λίγος ελεύθερος χρόνος;

 

http://theisland-resignified.tumblr.com

http://dimitrakondylatou.com

https://vimeo.com/dkondylatou

https://twixtlab.wordpress.com/