Συναντήσαμε τον Θέμελη Γλυνάτση, σκηνοθέτη της παράστασης και τις ηθοποιούς, Σοφία Μαραθάκη και Αλεξάνδρα Ντεληθέου και μας μίλησαν για το έργο, την αλήθεια, την υποκριτική και τη σκηνοθεσία και το πως είναι να κάνεις θέατρο αυτόν τον καιρό.

Τι ακριβώς παρουσιάζει το έργο;
Το έργο είναι μία πλεκτάνη. Το κοινό παρακολουθεί το πως στήνεται σιγά σιγά μία πλεκτάνη, μέχρι που αυτή εκδηλώνεται. Είναι ένα έργο το οποίο πραγματεύεται πανανθρώπινα θέματα τα οποία είναι συνεχώς επίκαιρα, για τις σχέσεις των δύο φίλων, το μισογυνισμό. Ο Στρίντμπεργκ μυθοποιεί τη γυναίκα, την ανεβάζει σε ένα βάθρο και την παρουσιάζει σαν μη άνθρωπο. Αυτό συνδέεται με το πως δημιουργούμε μύθους στις σχέσεις μας και πως αρνούμαστε να συνομιλήσουμε με την αλήθεια. Πως μέσα από τη συνεχή σύγκρουση βγαίνει τελικά η αλήθειά μας. Ονοματίζει αυτό που λέμε το παιχνίδι ρόλων στην καθημερινότητα. Το ότι ο καθένας δεν ξέρει ποιος είναι και το πόσο δυσβάσταχτη είναι η αλήθεια του καθενός. Το έργο μιλάει και για την ανθρώπινη συναισθηματική αναπηρία. Υπάρχει μία παντελής απουσία του σώματος. Το σώμα είναι παγιδευμένο σε αναπαραστάσεις συνέχεια. Δεν μπορείς να το αγγίξεις να το αισθανθείς είτε θετικά είτε αρνητικά. Το σώμα είναι τελείως πνιγμένο.

Oi Daneistes 4

Σκηνοθετικά πώς το χειρίστηκες;
Θέμελης: Νέκρωσα όλη τη σκηνή και οι ηθοποιοί δεν κινούνται καθόλου. Πρώτα από όλα γιατί θεωρώ ότι και στην πραγματική ζωή όταν τσακώνεσαι είσαι πολύ στατικός γιατί δεν θέλεις να είσαι ευάλωτος απέναντι στον άλλο. Είναι λίγο σαν τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο η παράσταση. Είναι απέναντι τα δύο στρατόπεδα και τουφεκίζουν από μακριά. Και έτσι κάποια σκάγια θα πιάσουν και κάποια άλλα θα εξαφανιστούν. Αυτό που με ενδιαφέρει σε επίπεδο χώρου είναι το no man’s land που υπάρχει, αυτό το ενδιάμεσο. Το οποίο είναι η απόλυτη νέκρωση και θα βρεις ή κάτι πτώματα ή τίποτα. Το μεγάλο στοίχημα αυτής της παράστασης είναι το πως θα συνδυάσεις αυτήν την απίστευτα μελετημένη βία, το ότι δε σφάζονται αλλά χαράζει ο ένας τον άλλον σαν χειρούργοι, με το απίστευτο “τι κάνετε να σας προσφέρω λίγο τσάι;” Το έργο είναι σχεδόν μαθηματικά γραμμένο. Σαν μαθηματική εξίσωση. Η φόρμα του είναι τόσο στιλιζαρισμένη που φαντάζει ψεύτικη, δεν γίνεται αυτό στην πραγματική ζωή. Ο τρόπος που τελικά σκηνοθέτησα το έργο δεν ήταν σκοπός από την αρχή αλλά προέκυψε κατά τη διάρκεια των προβών. Στην αρχή ήθελα να κάνω σκηνοθετίλες να το κάνω πρωτοποριακό και τέτοια. Και μετά τα έβλεπα αυτά μετά από μια εβδομάδα και τράβαγα τα μαλλιά μου γιατί κλώτσαγε το κείμενο.

Ήταν πρόκληση για τους ηθοποιούς;
Σοφία: Σαν ηθοποιός ήταν πολύ μεγάλη πρόκληση. Καλείσαι να δουλέψεις με τη φωνή σου σαν βασικό εργαλείο και να περιορίσεις τα προσωπικά σου αντανακλαστικά. Η σκηνοθεσία του Θέμελη στηρίζεται στο γεγονός ότι το σώμα είναι απόλυτα περιορισμένο και κλειδωμένο. Δεν μπορείς να εκφραστείς σαν σώμα.  Αυτό που μπορεί να είναι μία ολόκληρη κίνηση του κεφαλιού, εδώ θα πρέπει να παίξεις μόνο με το βλέμμα. Και στην αναμέτρηση με το κοινό ο θεατής θα πρέπει να συνηθίσει. Λες στον θεατή, κοίταξέ με που δεν κάνω τίποτα. Είναι τρεις άνθρωποι που απλά μιλάνε. Ο θεατής καλείται να δει μία κουβέντα ανθρώπων της αστικής τάξης και ο περιορισμός του σώματος είναι ακόμη πιο έντονος εκεί, το σώμα είναι αμαρτωλό. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει το ψυχολογικό και το ταξικό βάρος και το κοινό τους βλέπει βιδωμένους σε πολυθρόνες και να πίνουν τσάι. Αλεξάνδρα: Εγώ είμαι ένας ρόλος κρυφός. Είναι το υπερεγώ των ηρώων. Είναι μία σκιά και ακούει αυτά που συμβαίνουν και τα κρίνει. Είναι σωματικός ο τρόπος έκφρασης του ρόλου αλλά με βάση το λεκτικό μοτίβο των άλλων. Δίνει μία αντίστιξη σε αυτό που γίνεται με τους άλλους ηθοποιούς.

Oi Daneistes 2

Τι περιμένετε να πάρει ο θεατής από την παράσταση;
Θέμελης: Νομίζω ότι όταν δημιουργείς κάτι καλλιτεχνικό δεν μπορείς να ξέρεις ακριβώς τι θα πάρει ο άλλος. Είναι έως και έπαρση να μπορείς να ξέρεις, τι θα αισθανθεί και τι θα καταλάβει. Μέχρι τώρα από τις αντιδράσεις του κοινού υπάρχουν κάποιες πάρα πολύ θετικές αντιδράσεις και κάποιες πάρα πολύ αρνητικές γιατί οι θεατές δεν κατάφεραν καθόλου να μπουν σε αυτόν τον κώδικά. Η δυσκολία αυτής της παράστασης είναι ότι εάν δεν καταφέρει ο θεατής να μπει στον κώδικα από την αρχή είναι δύσκολο να βρει ευκαιρίες κατά τη διάρκεια.
Σοφία: Ίσως κάτι σημαντικό που θα μπορούσε να πάρει το κοινό από την παράσταση είναι να κάνει υπομονή. Έχουμε μάθει πολύ στον διαφημιστικό χρόνο, να κάνουμε γρήγορα τα πράγματα, στο να μας τα δίνουν όλα εύπεπτα με πολλά ωραία χρώματα και δεν το θεωρώ κάτι αρνητικό απλά είναι το μόνο πράγμα που συμβαίνει. Είναι σημαντικό να μπορείς να κάτσεις και να πεις δεν μετράω το χρόνο, βλέπω κάτι που συμβαίνει και δεν περιμένω από εσένα που είσαι απέναντι μου να κάνεις κωλοτούμπες για να μου τραβήξεις το ενδιαφέρον. Η σκηνή δεν έρχεται προς τον θεατή, το κοινό θα πρέπει να κάνει focus. Υπάρχει και μια κινηματογραφική προσέγγιση.
Αλεξάνδρα: Το να είσαι καλός ακροατής είναι φοβερά ενδιαφέρον. Και αυτοί οι διάλογοι είναι γραμμένοι σε άλλους χρόνους πιο παλιούς, όπου οι ρόλοι μιλάνε μεταξύ τους και ο ένας ακούει τον άλλον. Αυτό ζητείται και από τους θεατές να κάνουν. Να κάτσουν και να ακούσουνε προσοχή τους διαλόγους.

Oi Daneistes 1

Μιλήσατε παραπάνω για τη συναισθηματική αλήθεια, τι είναι για σας;
Θέμελης: Η συναισθηματική αλήθεια δεν υπάρχει είναι τόσο πολύ θέμα συγκυριών και θέμα τρομακτικών συμβάσεων.
Σοφία: Υπάρχουν σχήματα που συναντάς στη ζωή στα οποία νιώθεις πιο ελεύθερος και πιο πολύ ο εαυτός σου και κάποια άλλα σχήματα στα οποία ασφυκτιάς. Και ας μην υπάρχει αλήθεια και ας μην την μάθουμε ποτέ. Ίσως αυτή η παράσταση να δώσει την ευκαιρία στον θεατή να γνωρίσει τις διαφορετικές πτυχές του και μέσα από αυτό να αποκτά μία πιο ολοκληρωμένη εικόνα του εαυτού του.

Τι σου αρέσει περισσότερο στην παράσταση;
Θέμελης: Την παράσταση την φτιάχνω ακόμη προσπαθώ πάντα με τους ηθοποιούς να σπάσουμε κάποιες συμβάσεις δηλαδή, θέλω οι ηθοποιοί να βγαίνουν και να μιλάνε σαν άνθρωποι όχι σαν ηθοποιοί. Να καταλαβαίνουν τι λένε, να καταλαβαίνουν τι λέει ο άλλος, να αυτοσχεδιάζουν και να είναι ήρεμοι. Να σκέφτονται, ποια λέξη θα τονίσουν σήμερα, πως θέλω σήμερα τον χαρακτήρα μου σε τι θα δώσω βάση. Κάθε παράσταση είναι διαφορετική, σαφώς αλλιώς δεν έχει νόημα. Αυτό το οποίο έχουμε κατασκευάσει είναι μία πάρα πολύ απλή σύμβαση μέσα στην οποία γίνεται χαμός, κάθε μέρα μπορεί να βγει κάτι διαφορετικό. Δεν μπορώ να πω στην Σοφία ότι εδώ θα πεις την λέξη τάδε με αυτή την τονικότητα, η Σοφία κάθε φορά θα ερμηνεύει διαφορετικά τον ρόλο της, ανάλογα με το πως θα της βγει πάνω στην παράσταση. Το ζήτημα είναι να έρθει ο ηθοποιός σε τέτοια οικειότητα με το έργο και να παίζει σαν ζογκλέρ. Ένας ζογκλέρ δεν πετάει ποτέ τις μπάλες με τον ίδιο τρόπο. Αυτό που μου άρεσε πάρα πολύ είναι το ότι είδα τρεις ηθοποιούς που έχουν πολύ ανεπτυγμένη την χρήση του λόγου και του σώματος. Αυτό που δε μου αρέσει, είναι οι προκαταλήψεις που βγαίνουν καμιά φορά στους ηθοποιούς, αλλά αυτό θέλει πάρα πολύ χρόνο, χρόνια για να αλλάξει, θα πρέπει να δουλεύουν σε μία ομάδα για πολύ καιρό.
Αλεξάνδρα: Μου αρέσει το συγκεκριμένο πράγμα που κάνω γιατί είμαι πάρα πολύ ώρα ακίνητη και ακούω πάρα πολύ. Και κάθε μέρα ακούω άλλα σημεία, δεν μπορ΄ω να χάσω ούτε λέξη. Με πειθαρχεί αυτό, να μην μπορώ ούτε να βήξω για μιάμιση ώρα για μένα είναι τρομερή άσκηση και δουλειά με τον εαυτό μου.
Σοφία: Εκτιμώ πάρα πολύ τους συνεργάτες μου σε αυτή την παράσταση και θεωρώ ότι έχουν δώσει τον καλύτερό τους εαυτό. Μου αρέσει ότι έχει αναπτυχθεί μία σχέση σύμπνοιας και αλληλοεκτίμησης. Δημιουργεί μία ισορροπία ως προς την αντίδρασή μας με εξωτερικούς παράγοντες, όπως κριτική καλή ή κακή.
Θέμελης: Σε πολύ μεγάλο βαθμό το δουλεύουμε και εγώ και οι ηθοποιοί, δεν υπάρχει ίδια παράσταση. Προσπαθούμε να φτιάχνουμε ένα παρόν σε κάθε παράσταση. Και αυτό είναι πολύ δύσκολο γιατί ρισκάρεις πολύ σε κάθε παράσταση. Ο ηθοποιός καλείται να αφήσει στην άκρη ότι μπορεί να τον βοηθήσει. Κάθε ηθοποιός έχει κάποια όπλα που χρησιμοποιεί για να κάνει τη “δουλειά” του. Εμείς έχουμε τα όπλα και δεν μπορούμε αν τα χρησιμοποιήσουμε και αυτό είναι καταπληκτικό αλλά και πολύ δύσκολο.

Oi Daneistes 6

Σας κάνει ευτυχισμένους η δουλειά σας;
Θέμελης: Ευτυχισμένος καθόλου. Εκτός από τη σκηνοθεσία, διδάσκω κιόλας. Καρκίνους μου δημιουργεί η σκηνοθεσία. Δεν ξέρω αν μπορώ να το απολαύσω αλλά ξέρω ότι πρέπει να την κάνω. Όχι, ότι ήρθε κάποιο αγγελάκι και μου είπε να το κάνω. Είναι ο τρόπος που σκέφτομαι. Μου αρέσει να βάζω ανθρώπους στο χώρο και να βλέπω τι γίνεται με το χρόνο. Γίνονται εκρήξεις στο κεφάλι μου αλλά δεν μπορώ πω ότι είναι απόλαυση. Είναι σίγουρα, κάτι πάρα πολύ έντονο αλλά δεν του δίνω θετικό η αρνητικό πρόσημο.
Σοφία: Εγώ ασχολούμαι πολλά χρόνια με αυτό. Προφανώς το αγαπάω πάρα πολύ, έχω προσπαθήσει να το αποφύγω, έχω κάνει και άλλα πράγματα. Για κάποιο λόγο δικό μου βαθύτερο δεν μπορώ να το βάλω στην άκρη. Νιώθω ότι η καθημερινότητα μου περνάει δημιουργικά. Τώρα ζω. Κατά τ’ άλλα το θέατρο είναι η αρχή της συλλογικότητας. Θεωρώ ότι μέσα από αυτό μαθαίνεις τον εαυτό σου. Μαθαίνεις τους άλλους, είναι μεγάλη πρόκληση. Είσαι συνέχεια σε υπαρξιακές αναζητήσεις οι οποίες μπορεί να είναι ευχάριστες ή δυσάρεστες.
Αλεξάνδρα: Εγώ είμαι πολύ χαρούμενη και εγώ είχα πάει να το αποφύγω. Μου αρέσει να δουλεύω με ανθρώπους που εκτιμώ πολύ. Γιατί το επάγγελμα του ηθοποιού είναι πολύ δύσκολο και αν δεν περνάς και καλά όταν δουλεύεις δεν μπορείς να το κάνεις.

Πώς πάει η παράσταση;
Θέμελης: Πάει σαν ένας φοβερά θυμωμένος έφηβος, αλλά πάει.
Σοφία: Η αλήθεια είναι ότι ακόμα και γεμάτο να είναι το θέατρο κάθε βράδυ, έχουμε υπολογίσει ότι θα μπαίνουμε απλά λιγότερο μέσα. Κάνουμε όλοι και άλλες δουλειές. Είναι πολύ δύσκολο να κάνεις θέατρο τώρα γιατί ουσιαστικά ελάχιστοι βγάζουν λεφτά από αυτό. Παλιά τουλάχιστον υπήρχαν και οι ιδιωτικές επιχορηγήσεις γιατί βέβαια είχαν φοροαπαλλαγή, τώρα φορολογούνται και έχουν σταματήσει τις επιχορηγήσεις. Το μόνο καλό είναι ότι έχει κλείσει η ψαλίδα μεταξύ αποτυχίας και επιτυχίας και οι καλλιτέχνες κάνουν πιο εύκολα και πιο ελεύθερα αυτό που τους αρέσει, χωρίς να σκέφτομαι τι θα πούνε οι άλλοι.

Η παράσταση «Οι Δανειστές» σε σκηνοθεσία Θέμελη Γλυνάτση παίζεται στο θέατρο του Νέου Κόσμου κάθε Κυριακή στις 7 μ.μ, Παρασκευή και Σάββατο στις 9.15 μ.μ. Παίζουν οι Συμεών Τσακίρης, Σοφία Μαραθάκη, Νέστωρ Κοψιδάς, Αλεξανδρα Ντεληθέου. Από τις 15/3 καταργείται η Παρασκευή.

Κείμενο: Μαρίνα Πετρίδου
Φωτογραφίες: Αλέξανδρος Ακρίβος