Σε ένα μικρό υπόγειο στους Αγίους Αναργύρους ο Στέλιος Παναγιωτόπουλος κατασκευάζει μινώταυρους από ξύλο και σφίγγες από μέταλλο. Τον περισσότερο χρόνο του τον περνάει μόνος του, ανάμεσα σε γλυπτά, αλλά είναι αυτά που δίνουν νόημα στη ζωή του.

Δεν έχω την παραμικρή ιδέα πώς κάποιος γίνεται γλύπτης. Εννοώ, από πού ξεκινάει;
Για μένα ξεκίνησαν όλα στην Τήνο. Τον ξέρεις τον πύργο της Τήνου; Έζησα για τρία χρόνια εκεί μέσα. Εκεί κάναμε και πηλό και ζωγραφική, αλλά κυρίως είναι η μαρμαρογλυπτική που οποία έμαθα στο νησί.

Και μετά την Τήνο;
Στην Τήνο πας σε προπαρασκευαστική σχολή της Καλών Τεχνών, για να έχεις γνώσεις για μετά. Η γλυπτική προέκυψε από τύχη. Από μικρός ήθελα να ασχοληθώ με την τέχνη, αλλά δεν είχα ιδέα ότι υπάρχει ειδική σχολή γι’ αυτό. Είχα έναν θείο που ήταν συλλέκτης έργων τέχνης και στην ουσία, όταν πρωτοπήγα σπίτι του, ήταν η πρώτη μου μύηση στην τέχνη. Ήμουν 12 χρονών. Ξεκίνησα για ζωγραφική, έδωσα δύο φορές αλλά κόπηκα, οπότε δεν ξαναδοκίμασα. Μόλις έμαθα ότι μπορείς να κάνεις γλυπτική στην Τήνο σκέφτηκα να πάω και κάπως έτσι βρίσκομαι τώρα μπροστά σε αυτές τις προτομές.

Stelios Panagiotopoulos 1

Είναι λίγο τρομακτικό να σε κοιτάνε έτσι τόσα πρόσωπα. Όλα αυτά τα έχεις φτιάξει εσύ;
Αυτός ο τοίχος που βλέπεις είναι προτομές σπουδής από τη σχολή. Για να προκύψει όμως αυτός ο αφαιρετικός, μεταλλικός σκελετός που βλέπεις στο βάθος, έπρεπε να περάσει όλη η ανατομία και μελέτη αυτών των κλασικών κατασκευών.

Το ξύλο στο βάθος τι είναι;
Τώρα με τυραννάει μέσα μου η αρχαία ελληνική μυθολογία. Ξεκίνησα με αυτόν εδώ τον μινώταυρο και συνεχίζω.

Πόσο χρόνο περνάς κλεισμένος στο υπόγειο;
Πάρα πολύ. Έρχομαι στο εργαστήριο μετά τη δουλειά κι επιστρέφω σπίτι αργά το βράδυ. Είναι σερί από τις 6 το πρωί η συντήρηση. Στο εργαστήριό μου έρχομαι πολύ συχνά, μόνο και μόνο για να κάτσω. Έρχονται και φίλοι καμιά φορά, αλλά όταν θέλω να μείνω μόνος μου η πόρτα κλείνει. Μου αρέσει που δεν είναι ξεκάθαρο τι είναι αυτός ο χώρος από έξω. Ο κόσμος που με επισκέπτεται βοηθάει, τους ακούω όλους, δεν γίνεται, άλλωστε, να τα ξέρω όλα. Είμαι σε μια διαρκή αναζήτηση. Οι περισσότεροι που έρχονται εδώ είναι του χώρου, αλλά είναι και άσχετοι, έχουν όμως μια ποιότητα μέσα τους.

Δεν νιώθεις αποκομμένος εδώ μέσα μετά από λίγο;
Πράγματι, καμιά φορά νιώθω αποκομμένος από την πραγματικότητα εδώ μέσα. Καμιά φορά από τον θόρυβο καταλαβαίνω τι συμβαίνει έξω, π.χ. ακούω τη βροχή και καταλαβαίνω ότι υπάρχει και έξω κόσμος.

Σε έχουν πει ποτέ τρελό;
Πολλές φορές δεν καταλαβαίνουν τι κάνω, ίσως σκέφτονται ότι είμαι ένας τρελός που κολλάει σίδερα. Είναι περισσότερο εσωτερική διαδικασία και μακάρι κάποιος να το δει στο έργο και να μπορέσει να το εκτιμήσει. Έχω αναρωτηθεί κι εγώ αν είμαι τρελός. Κοιτάς τον εαυτό σου και λες «τι γίνεται, είσαι νορμάλ»; Να σου πω ένα πράγμα που μου είπε ο δάσκαλός μου στην Τήνο για την απομόνωση: καλό το χειροκρότημα, αλλά ο καλλιτέχνης πρέπει να μένει μόνος του για να δημιουργεί.

Και έξω δεν βγαίνεις δηλαδή, όπως όλοι οι άλλοι, σε μπαρ για ποτό;
Κοίτα, βγαίνω και έξω. Δεν είμαι τώρα για να πηγαίνω όρθιος σε μπαρ και τέτοια, περάσανε αυτά. Δεν χαραμίζω τον χρόνο μου γιατί είναι πολύτιμος. Στην Τήνο το έμαθα αυτό γιατί εκεί ήταν μια μορφή απομόνωσης – τον χειμώνα ήμαστε μόνο αυτοί της σχολής. Ο καθένας έκανε παρέα με τον άλλον, πολύ αδερφικά. Μου άρεσε εμένα αυτή η περίοδος, θα το ξαναέκανα δηλαδή.

Πότε είναι η καλύτερη στιγμή για σένα; Όταν ολοκληρώνεις ένα έργο;
Ένα έργο δεν σταματάει ποτέ, απλώς το αφήνεις σε ένα σημείο που σε ικανοποιεί. Αν παρατήσεις κάτι ημιτελές, αυτό θα επιστρέψει και θα σε κυνηγήσει. Πολλά έργα τα έχω παρατήσει, βέβαια, πολλά τα έχω σπάσει. Δεν υπάρχουν κανόνες. Πολλές φορές έχω πει «δεν πάει άλλο». Αλλά πάνω στον τοίχο γράφω μια φράση που με ορίζει «Φτάσε όπου δεν μπορείς».

Δεν ξέρω πολλούς που έχουν, πάντως, την πολυτέλεια να λένε ότι ζουν από γλυπτά και κατασκευές.
Συμφωνώ. Είναι λίγοι οι γλύπτες στην Ελλάδα. Και τώρα με την κρίση είναι ακόμα λιγότεροι. Τα έξοδα είναι πάντα περισσότερα από τα έσοδα, αλλά, από την άλλη, δεν είμαστε λογιστές, είμαστε καλλιτέχνες. Αν κάτσεις να κάνεις διακοσμητικά, θα είσαι εμπορικός. Εγώ δεν μπορώ να τα κάνω αυτά, όσα φτιάχνω δεν είναι καθόλου εμπορικά. Αυτό είναι το τίμημα, αλλά δεν με πειράζει. Το μυαλό του καλλιτέχνη πρέπει να πετάει στα σύννεφα, τα πόδια του όμως πρέπει να ρίχνουν άγκυρα στη γη.

Το έδαφος που πατάς όμως είναι η Ελλάδα και μου φαίνεται ότι ένα γλυπτό ή μία κατασκευή μπορούν να θεωρηθούν πολυτέλεια.
Στην Ελλάδα γλυπτό στο σπίτι του έχει μόνο ένας συλλέκτης. Γλύπτης δεν σημαίνει μόνο μάρμαρο, σημαίνει τα πάντα. Τώρα ασχολούμαι με το μέταλλο και το συνδυάζω με φώτα νέον, με ξύλο, με τα πάντα. Είναι όλα ένα διαρκές παιχνίδι. Η ιδέα έρχεται από τον δρόμο, από τη φύση, από μια κουβέντα που θα σου πει κάποιος. Έχουμε πολλά να πούμε στην Ελλάδα. Θεωρώ ότι ο πολιτισμός θα ξεκινήσει στην Ελλάδα όταν οι πιτσιρικάδες σταματήσουν να βάφουν με γκράφιτι τα δημόσια γλυπτά και τα έργα τέχνης. Η γενιά μας πρέπει να αλλάξει τα πράγματα. Μιλάω για τα συνθήματα, όχι για κάτι άλλο. Το ότι πας να ζωγραφίσεις ένα έργο τέχνης σημαίνει ότι είσαι απολίτιστος. Εγώ λέω ότι πρέπει αυτούς να τους πάρουν και να τους βάλουν βοηθούς σε γλύπτες για να δουν τι μεράκι και δουλειά απαίτησε ένα τέτοιο έργο.

Σκέφτεσαι ποτέ ότι μια μέρα μπορεί να σε κουράσουν τα γλυπτά και θα θέλεις να τα παρατήσεις όλα;
Τα γλυπτά δεν με κουράζουν, με ξεκουράζουν. Αν μου τα πάρεις μακριά, θα πεθάνω την άλλη μέρα.

Stelios Panagiotopoulos 2 Stelios Panagiotopoulos 4 Stelios Panagiotopoulos 5 Stelios Panagiotopoulos 6 Stelios Panagiotopoulos 8

www.steliosp.com

Κείμενο: Λουκάς Μέξης
Φωτογραφίες: Θοδωρής Μανωλόπουλος

Ακολούθησε το ΓΚΡΕΚΑ στο facebook: https://www.facebook.com/grekamag
Ακολούθησε το ΓΚΡΕΚΑ στο instagram: http://instagram.com/grekamag