despoinampatrh_DSC8796

Η Δέσποινα Μπάτρη γεννήθηκε το 1970. Σπούδασε στην Φιλοσοφική και στην Σχολή Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης. Ζει και εργάζεται σε ένα παραλιακό προάστιο, λίγο έξω από την Αθήνα, όπου και συναντηθήκαμε. Πρότεινα να βρεθούμε σε μια καντίνα δίπλα από την θάλασσα. «Ο καιρός είναι θαυμάσιος. Με την πρώτη καλοκαιρία με πιάνει εξωστρέφεια», μου λέει. Όταν φτάνω, διακρίνεται από μακριά να κάθεται μόνη σε ένα τραπέζι και να διαβάζει ένα βιβλίο του Φίλιπ Ροθ. Έτσι την είχα φανταστεί, να ρεμβάζει προς την θάλασσα και ίσως, σε κάποιες άλλες  φορές να βγάζει από την τσάντα της το δικό της βιβλίο και να ξαναδιαβάζει το οπισθόφυλλο. «Πέντε άνθρωποι που βρίσκονται αντιμέτωποι με το δίλημμα της θυσίας για χάρη του άλλου. Πέντε ζευγάρια τόσο διαφορετικά μεταξύ τους, που ωστόσο παλεύουν να δώσουν απαντήσεις στο ίδιο ερώτημα- συχνά ζωής και θανάτου-και επωμίζονται το ανάλογο τίμημα».

despoinampatrh_DSC8799

Κρατώ το βιβλίο στα χέρια μου και στέκομαι αρκετά στον τίτλο,  «Ή όλοι ή Κανείς». Θα μπορούσε να ήταν το  σύνθημα της εποχής που ζούμε; «Όχι, δεν θα το χρησιμοποιούσα ως πολιτικό σύνθημα, διότι είναι κάτι φθαρμένο. Θα μου πεις γιατί το βάζω ως τίτλο του βιβλίου μου; Για να δείξω ότι έχει μια ουσία και ότι μπορεί να ισχύσει, αλλά κάτω από κάποιες προϋποθέσεις, όπως η γνώση, η έρευνα, μια βαθύτερη κατανόηση και όχι να γίνει μια καραμέλα. Πιστεύω, λοιπόν, μόνο στην ουσία του».  Η περίοδος που διανύουμε εμπεριέχει περισσότερο το εγώ ή το εμείς; «Προφανώς το εγώ. Δεν είναι κάτι καινούριο, απλώς τους τελευταίους καιρούς έχει επιταθεί το φαινόμενο. Θυμάμαι χαρακτηριστικά κάποιους φίλους που μου έλεγαν ότι το πρόβλημα με εμάς στην Ελλάδα είναι ότι δεν έχουμε αλληλεγγύη, ότι δεν βοηθάμε ο ένας τον άλλο. Είχα πάει πριν από λίγα χρόνια στο Νεπάλ και μου είχε κάνει ιδιαίτερη εντύπωση το γεγονός ότι έβλεπα ένα ολόκληρο χωριό να χτίζει το σπίτι ενός κατοίκου και τις επόμενες μέρες θα πήγαιναν σε άλλον και σε άλλον. Στο δυτικό κόσμο αυτό δεν υπάρχει».

Στην συνέχεια σπεύδω να την ρωτήσω αν έχει εκλάβει την έκδοση του βιβλίου της ως ένα λιθαράκι αντίστασης, με την έννοια της δημιουργίας. Πίνει μια γουλιά καφέ και μου απαντά  «πράγματι, η μόνη μας αντίσταση είναι να δημιουργήσουμε. Η συνταγή είναι να παύσεις να διαβάζεις πολιτικά νέα και θα δεις ότι θα σου φύγει αμέσως η μιζέρια. Δεν σου κρύβω ότι για μια περίοδο παγιδεύτηκα στις πολιτικές ειδήσεις και ενώ πίστευα ότι έχω αντιστάσεις ως άνθρωπος, παρακολουθούσα μια τρομολαγνεία, έναν πανικό μέχρι του σημείου που είπα, τι κάνουμε και ως πού θα με πάει όλο αυτό; Έτσι ξεκίνησα να γράφω και είμαι πολύ χαρούμενη που κατάφερε να εκδοθεί αυτό το βιβλίο. Θεώρησα ότι ήταν μια προσωπική αντίσταση στην μιζέρια και την ισοπέδωση. Είναι σαν να έφτιαξα κάτι με το να δημιουργήσω αυτό το βιβλίο. Θέλει δουλειά, πολλή δουλειά. Θα μου πεις οι θυσίες των καθημερινών ανθρώπων έχουν κάποιο κέρδος; Ναι, και είναι ηθικό. Πάση θυσία αυτό που πρέπει να διατηρήσουμε είναι η αξιοπρέπειά μας. Μια θυσία δεν χρειάζεται να είναι απαραίτητα μεγάλη, αλλά ακόμη και μικρά πράγματα, όπως το να παραχωρήσεις την θέση σου στο λεωφορείο, να μην τσακώνεσαι στις ουρές, να μην τρως την θέση του μπροστινού σου ή στο σούπερ μάρκετ, για παράδειγμα, να αφήσεις τον άλλον που έχει λιγότερα πράγματα να περάσει μπροστά, έλεος. Με λίγα λόγια, να ακολουθείς μια στάση ζωής που να δείχνει φιλικότητα και ανθρωπιά, ικανή να σου επιτρέπει να κρατήσεις την αξιοπρέπειά σου. Πολλές φορές συνειδητοποιώ ότι ο σημερινός ήρωας είναι ο καθημερινός άνθρωπος στα μικρά πράγματα. Στο τρόπο που θα φερθεί στο σύντροφό του, στην υπάλληλό του, στην ταμία της δημόσιας υπηρεσίας. Αυτό είναι ηρωισμός, να κρατάς μια φυσική ευγένεια προς όλες τις κατευθύνσεις και να μην εκμεταλλεύεσαι την δύναμή σου».

despoinampatrh_DSC8769

Αναρωτιέμαι για μια πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέα, πού και πώς γεννιούνται οι ιδέες. «Παρατηρείς τον κόσμο γύρω σου, μετά στοχάζεσαι πάνω σε αυτό και αν έχεις και δυο-τρεις καλούς φίλους να το κουβεντιάσεις, ακόμα καλύτερα. Και τέλος, διαβάζεις. Έχουν υπάρξει χιλιάδες πριν από σένα που έχουν γράψει πολλά παρόμοια και κάπως έτσι διαμορφώνεις το εγώ σου και οδηγείσαι στην έμπνευση. Συμπυκνωμένα, κινείσαι ανάμεσα στην εμπειρία, την κουβέντα και το διάβασμα. Για παράδειγμα, μια ωραία πηγή έμπνευσης για μένα είναι το ψάρεμα μικρών ειδήσεων από εφημερίδες ή τα ψιλά γράμματα σε μερικά sites. Ανιχνεύεις πίσω από εκεί έναν μικρόκοσμο, διεισδύεις και ανακαλύπτεις πράγματα που σου μεταδίδουν ιδέες».

Στην συνέχεια της ζητώ να ανατρέξει  στα παιδικά της χρόνια και να θυμηθεί εικόνες ή καταστάσεις από τις οποίες να επηρεάστηκε στο δρόμο προς την συγγραφή. «Θα σου πω ότι δεν προέρχομαι από οικογένεια που είχε συγγραφείς και ούτε οι γονείς μου διάβαζαν ιδιαίτερα. Ομολογώ, πάντως, ότι από παιδί μου άρεσε το διάβασμα, ξεσκόνιζα την βιβλιοθήκη του σχολείου και αγάπησα νωρίς την ανάγνωση. Όταν μεγαλώνεις σε ένα προάστιο έξω από την Αθήνα, σε εποχές κιόλας που δεν υπήρχε το διαδίκτυο και βιώνεις κατά κάποιον τρόπο μια απομόνωση, αυτό σε οδηγεί στο διάβασμα. Επίσης, έρχεσαι πολύ κοντά στην φύση, κάτι που σε ωριμάζει πρόωρα, αφού οι επαφές σου με ανθρώπους είναι περιορισμένες. Αναγκάζεσαι να στραφείς στην φύση και την αυτογνωσία», καταλήγει.

despoinampatrh_DSC8702

Όσο συζητάμε ο ήλιος παίζει διαρκώς με τα σύννεφα, σαν να εναλλάσσονται οι εποχές μεταξύ τους. Ποια είναι λοιπόν η αγαπημένη της εποχή; «Το φθινόπωρο. Απαλειμμένοι τόνοι, ελάχιστο φως, δεν υπάρχει το Διονυσιακό της Άνοιξης που να σε παραπλανά. Το φθινόπωρο πάει προς την Δύση όπου τα πράγματα είναι πιο ήρεμα, πιο πυκνά και πιο κατασταλαγμένα, ίσως για αυτό μου αρέσει που μεγάλωσα. Από μικρή αυτό ήθελα (γέλια). Βέβαια παρόλο που αυτή η εποχή κρύβει μια νοσταλγία και μια υπόκωφη μελαγχολία, δεν είμαι από τους ανθρώπους που νοσταλγούν, με την έννοια του ρετρό. Η διατήρηση της μνήμης είναι κάτι πολύ σοβαρό που σε χτίζει, αλλά όχι να γίνεται τροχοπέδη που σε κρατά πίσω».

Παρακολουθώ το βλέμμα της πολλές φορές να χάνεται προς την θάλασσα και βρίσκω την ευκαιρία για να την ρωτήσω τι σκέψεις περιτριγυρίζουν το μυαλό της, όταν την κοιτά. Με ένα γρήγορο χαμόγελο το οποίο σύντομα σβήνει, μου απαντά «ο πνιγμός και η ανάδυση. Η θάλασσα με τρομάζει το ίδιο, όσο και με θέλγει. Είναι κάτι άγνωστο, ανεξερεύνητο και ειδικά όταν κολυμπάς βαθιά έχεις μια αίσθηση κατάδυσης, η οποία μπορεί να φέρει τον πνιγμό. Το συνταρακτικό για μένα σε εκείνη την φάση είναι ότι ενεργοποιείται το ένστικτο της επιβίωσης, κολυμπάς πιο δυνατά, πιο γρήγορα γιατί θέλεις να αναδυθείς, άρα ταυτόχρονα λειτουργεί ως κίνητρο. Επομένως, από την μια υπάρχει ο τρόμος του αγνώστου και του πνιγμού και από την άλλη η επιτάχυνση και η επιβίωση. Αυτό το δίπολο είναι κάτι που με έχει επηρεάσει αρκετά σαν στάση ζωής».

despoinampatrh_DSC8692

Η θάλασσα λειτούργησε συνειρμικά και έφερε στην επιφάνεια της συζήτησης τα ταξίδια. «Το ωραιότερο ταξίδι που έχω κάνει είναι στην Κωνσταντινούπολη. Όλο αυτό το άρωμα που είναι διασκορπισμένο σε αυτή την  πόλη, οι εικόνες της, οι μυρωδιές της, ήταν κάτι το καταπληκτικό. Για παράδειγμα, όταν αντίκρισα τον Βόσπορο, ήταν ακριβώς το ίδιο που έβλεπες σε μια καρτ ποστάλ, φοβερό. Ζούσες μέσα σε μια εικόνα που δεν σε απογοήτευε, μαγικό ταξίδι».

Πράγματι, όση ώρα συνομιλείς με την Δέσποινα, διακρίνεις μια συγκροτημένη προσωπικότητα που επιζητά και παίρνει ικανοποίηση από τα μικρά και καθημερινά. «Ευτυχία είναι να μπορείς να είσαι με τα πρόσωπα που αγαπάς και να δημιουργείς. Ο μεγαλύτερος μου φόβος είναι η απώλεια. Όχι να μην χαθώ, αλλά να μην χάσω αγαπημένα μου πρόσωπα. Μου έχει αποτυπωθεί έντονα κάτι που είχε πει ο Κριαράς. ‘Ο έρωτας είναι προς δύο τίνα. Την γυναίκα και την δημιουργία. Στην ηλικία μου, δεν μπορώ να έχω τον έρωτα προς την γυναίκα μου, αφού είναι νεκρή, προσπαθώ λοιπόν να έχω τον έρωτα προς την δημιουργία’. Επομένως, αγάπη τι θα πει; Να συμβιβάζεσαι και μέσα από αυτό τον αμφίδρομο συμβιβασμό να πορεύεστε μαζί. Αγάπη είναι το μαζί», λέει.

despoinampatrh_DSC8789

Πριν πάρω το δρόμο της επιστροφής, απολαμβάνουμε για λίγο ακόμα το υπέροχο τοπίο. «Το μέλλον σε ποιους ανήκει;» την ρωτώ και χωρίς ίχνος δεύτερων σκέψεων, μου λέει «αν και η εποχή ευνοεί την μιζέρια και την μαυρίλα, ευτυχώς, δεν ανήκω στους απαισιόδοξους και ούτε θέλω να μοιρολατρώ, για αυτό πιστεύω ότι το μέλλον ανήκει στους δημιουργούς. Επίσης, επειδή βαδίζουμε σε μια κοινωνία που επιβιώνει ο καλύτερος, το μέλλον ανήκει και στους πρωταθλητές ή, ίσως καλύτερα, σε αυτούς που προσπαθούν».

Το βιβλίο της Δέσποινας Μπάτρη, « Ή Όλοι ή Κανείς», κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο.