«Σε μια Αθήνα που αποσυντίθεται και καταρρέει, ο Αργύρης Τρίκορφος, ιδιοκτήτης άλλοτε μιας ακμάζουσας οικογενειακής βιοτεχνίας κουμπιών, πασχίζει να ξανασταθεί στα πόδια του δουλεύοντας ως ταξιτζής. Τα πραγματικά του προβλήματα όμως αρχίζουν την ημέρα που βρίσκει στο αυτοκίνητό του ένα ξεχασμένο τσαντάκι γεμάτο λεφτά. Προσπαθώντας να κάνει το σωστό, παρασύρεται σε μια προσωπική περιπέτεια που τον φέρνει αντιμέτωπο με όλους και με όλα: απ’ την οικογένεια, τους φίλους και τους συναδέλφους του, ως την Αστυνομία και… τα ΜΜΕ. Μια περιπλάνηση στους δρόμους της σημερινής Αθήνας. Ένα μυθιστόρημα για την ατομική ευθύνη, τη συμπόνια και τη γενναιοδωρία. Ένα καυστικό σχόλιο για το σύγχρονο τρόπο ζωής».

Το βιβλίο του «Η Πόλη και η Σιωπή» -Εκδόσεις Καστανιώτη, ήταν η αφορμή για να συναντήσω τον συγγραφέα, Κωνσταντίνο Τζαμιώτη. Για να μιλήσουμε για την ελπίδα, την χαμένη αξιοπρέπεια και το πώς μπορούν οι ατομικές φωνές να εξελιχθούν σε κραυγές ανάμεσα στην συλλογική σιωπή.

02_DSC_0571

Ποιο είναι το τραύμα της ελληνικής κοινωνίας και πώς μπορεί να γιατρευτεί;
Ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα που δεν έχουμε λύσει ως λαός είναι ότι δεν τα έχουμε καλά με την συλλογική μας μνήμη. Αφενός κουβαλάμε ως «αρχαίος λαός» μια πολιτισμική κληρονομιά της οποίας όλοι καταλαβαίνουμε ότι δεν είμαστε αντάξιοί της και αφετέρου δεν είμαστε έτοιμοι να την μοιραστούμε όπως θα έπρεπε να κάνουμε. Στο μεταίχμιο αυτό, λοιπόν, υπάρχει η πραγματικότητα για την οποία καλούμαστε διαρκώς να αποδείξουμε ότι είμαστε συνεχιστές. Αν όμως πηδήξουμε αρκετούς αιώνες και γυρίσουμε στην ίδρυση του ελληνικού κράτους, πρέπει να σκεφτούμε τι είμαστε. Πρώτα από όλα ότι είμαστε ένα νεαρό κράτος, μην ξεχνάμε ότι μόλις πριν από 70 χρόνια πήραμε το τελευταίο κομμάτι, τα Δωδεκάνησα, άρα δεν είμαστε ένα αρχαίο πράγμα με μια συνέχεια. Αυτό καθρεπτίζεται στις τεράστιες διαφορές που υπάρχουν από βορρά μέχρι νότο. Μια πολύ μικρή χώρα γεωγραφικά, με διαφορές τεράστιες. Πρέπει να δεχθούμε ότι δεθήκαμε όχι με βάση την γλώσσα, αλλά με την θρησκεία. Οι δεσμοί μας δηλαδή είναι περισσότερο μεταφυσικοί παρά πολιτισμικοί. Έτσι, λοιπόν, το τραύμα μας είναι η συλλογική αντανάκλαση του εαυτού μας στο καθρέπτη. Όταν κοιτιόμαστε, αυτό που βλέπουμε δεν μας αρέσει.

Θεωρείτε ότι ζούμε σε μια εποχή γενικευμένης κατάθλιψης;
Ασφαλώς, ό,τι βεβαιότητα είχαμε δημιουργήσει στις τελευταίες δεκαετίες έχει διαλυθεί. Ο Τρίκορφος (ο ήρωας του βιβλίου) είναι ένας κλασικός μέσος Έλληνας που πατάει σε τρεις βασικές αρχές, πατρίδα-ιστορία, θεός-θρησκεία, έρωτας-ζωή. Και στα τρία βιώνει απίστευτη σιωπή. Έχει ανδρωθεί σε ένα περιβάλλον που του λέγανε ότι η πρόοδος θα ήταν περισσότερο από βέβαιη, αενάως θα πλουτίζουμε. Τι βλέπει όμως; Ότι η ιστορία τον προδίδει, μαζί με αυτόν η χώρα καταρρέει. Ο θεός. Ότι αξία του είχε μεταφερθεί, επίσης διαψεύδεται. Οι καλές πράξεις όχι μόνο δεν επιβραβεύονται, αλλά τιμωρούνται και πολύ αυστηρά. Τρίτον, ο έρωτας. Έχουμε χάσει τον έρωτα για την ζωή, αυτός έχει απολέσει ακόμα και τον έρωτα για την γυναίκα που αγαπά. Τι σημαίνει όμως, έχουμε κατάθλιψη; Είναι μια κατρακύλα προς το κυνισμό και τον μηδενισμό, ότι τίποτα δεν έχει αξία και νόημα. Προφανώς δεν χαμογελάμε και δεν είμαστε μόνο καταθλιπτικοί αλλά και φοβισμένοι.

01_DSC_0296

Η οικονομική κρίση έχει βγάλει στην επιφάνεια τον χειρότερο εαυτό μας ή τις δημιουργικές δυνάμεις;
Κάθε κρίση και καταστροφή που οδηγεί τους ανθρώπους στα όριά τους βγάζει στην επιφάνεια τον χειρότερο εαυτό. Στην συντριπτική πλειοψηφία οι άνθρωποι σπάνε, δεν αντέχουν την πίεση. Εμφανίζονται χειρότεροι από ό,τι είναι και είναι ψέμα ότι οι κρίσεις βοηθούν τις κοινωνίες να ανασυνταχθούν και να δημιουργήσουν. Ιστορικά τουλάχιστον, όπου είχαμε κρίση, τα πράγματα ήταν πολύ σκληρά.

Πείτε μου τι θα χαρακτηρίζατε σήμερα ως μια επαναστατική πράξη;
Επαναστατική πράξη σήμερα είναι όποιος πιστεύει ότι τίποτε δεν είναι εύκολο, εξηγήσιμο και δωρεάν. Συνεχίζουμε να είμαστε στο στάδιο της άρνησης. Αν δεν δεχθούμε την κατάσταση μας, δεν πρόκειται να αλλάξουμε τίποτα. Καθόμαστε και συζητάμε ακόμα περί βίας, ελευθερίας, ενώ μας έχει πνίξει ο ατομικισμός και δεν συνιστούμε κοινωνία. Ποιο είναι το τελευταίο στάδιο σε μια κοινωνία; Οι ομάδες ομοίων. Εάν, λοιπόν, οι μόνες ομάδες ομοίων που έχουν απομείνει είναι οι οπαδικές, οι κομματικές και οι παραθρησκευτικές, δεν νομίζω ότι παράγουν νοήματα αυτές. Χρειαζόμαστε νεότερες με ανθρώπους διαφορετικούς που παθιάζονται από κάτι και συνυπάρχουν. Πρέπει να τα ανατρέψουμε όλα.

Γιατί οι περισσότεροι έχουν υιοθετήσει μια στάση παραίτησης; Πως μπορεί κάποιος να μεταπηδήσει από το βόλεμα και τον συμβιβασμό στην άρνηση και την αντίδραση;
Δεν έχω απάντηση σε αυτό, αλλά θα πω το εξής. Όταν δεν μπορείς ή δεν θέλεις να σκεφτείς κάτι που πρέπει να κάνεις μόνος σου, θα έρθει η ιστορία και θα σου το επιβάλλει εκείνη. Μια κοινωνία όταν δεν αντιδρά έγκαιρα στα σημάδια καταστροφής, στο τέλος καταστρέφεται και αφήνει την θέση της σε μια άλλη κοινωνία.

Υπάρχει ελπίδα να ξαναβρούμε την χαμένη μας αξιοπρέπεια;
Φυσικά και υπάρχει, αλλά πρέπει να επινοήσουμε πρώτα τον εαυτό μας. Πρέπει να  αποκτήσουμε ταυτότητα και αυτοπεποίθηση, είναι τα δύο υλικά για να γίνεις δημιουργικός. Ας ξεκινήσουμε πρώτα από το ατομικό επίπεδο, σταματώντας την κατρακύλα και ύστερα θα έρθουν και οι συλλογικότητες. Αν περιμένουμε μια θεϊκή χειρονομία, δεν πρόκειται να αλλάξει τίποτα.

10_DSC_0633 09_DSC_0686

Πώς μια ατομική φωνή, όπως ο ήρωας του βιβλίου σας, Αργύρης Τρίκορφος, μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερο ήχο ανάμεσα στην συλλογική σιωπή;
Οι κοινωνίες όταν εκφράζονται συλλογικά, έχουν είτε την μορφή του όχλου ή της υπάκουης μάζας η οποία στην πραγματικότητα συναινεί σε ό,τι επιβάλλεται από τα πάνω. Η ατομική φωνή όταν συνοδεύεται από την αίσθηση της προσωπικής αξιοπρέπειας και δημοκρατικών φρονημάτων, θέτει το ζήτημα των προσωπικών επιλογών. Όλα είναι θέμα προσωπικής επιλογής. Ο ήρωας επιλέγει το δύσκολο δρόμο και αυξάνει το βαθμό δυσκολίας στην ζωή. Δεν βλέπω λοιπόν το λόγο που δεν θα μπορούσαμε και εμείς να το πράξουμε αυτό. Ίσως και για αυτό έγραψα και το βιβλίο, περιστοιχισμένος από κατήφεια, απελπισία μπήκα στην διαδικασία να σκεφτώ πώς θα αντιδρούσε  ένας καλύτερος από μένα; Έχουμε φτάσει σε ένα σημείο να καταγγέλλουμε ακόμη και τα βασικά. Είναι αδιανόητο να θεωρεί κανείς ότι το καλό είναι βαρετό. Δεν μπορώ να είμαι απαισιόδοξος, διότι αν υπάρχει έστω και ένας, υπάρχει ελπίδα.

Ο Σελίν, Γάλλος συγγραφέας, έχει πει ότι «η συνείδηση δεν είναι τίποτε άλλο μέσα στο χάος του κόσμου παρά ένα μικρό φως, πολύτιμο αλλά εύθραυστο». Συμφωνείτε;
Έτσι είναι. Μπορεί όμως οι ομάδες να επιβάλλονται, αλλά τα άτομα δίνουν τον ρυθμό. Αρκεί μια μονάδα για να σταματήσει τον χρόνο να κυλάει. Έπειτα μπορεί οι νικητές να γράφουν την ιστορία, αλλά οι ηττημένοι είναι αυτοί που χαρακτηρίζουν την κάθε εποχή.

Σε ποιο σημείο της πόλης αναζητάτε την σιωπή;
Να ξεκαθαρίσω πρώτα από όλα, τι θεωρώ εγώ πόλη. Για μένα είναι το άστυ, εκεί που η αγορά, όχι το μάρκετ, υπάρχει ακόμη. Εκεί που υπάρχει η πολυφωνία, το κέντρο, οι δρόμοι που οδηγούν σε αυτό το κέντρο, οι πλατείες και οι δημόσιοι χώροι. Πόλη χωρίς δημόσιους χώρους δεν υφίσταται. Με αυτή την έννοια, τα προάστια τα θεωρώ υπνόσακους. Άρα, λοιπόν, ζω στο κέντρο, με ενδιαφέρουν οι περαστικοί του, το αλισβερίσι μεταξύ ξένων ανθρώπων, το ζυμάρι που δημιουργείται ανάμεσα στα βλέμματα και στο τυχαίο. Αυτή η σιωπή με ενδιαφέρει. Μου αρέσουν τα πάρκα που δεν είναι περίκλειστα, αλλά δημόσιοι χώροι. Όπου υπάρχει δημόσιος χώρος υπάρχει και δημόσιο φρόνημα, ο ιδιώτης γίνεται πολίτης, διαμεσολαβεί ο ένας στην ζωή του άλλου. Εάν περιχαρακωθούμε όλοι στους ιδιωτικούς μας μικρόκοσμους για χάριν της ασφάλειας και  της ηρεμίας, χαθήκαμε. Επομένως, αναζήτησα την σιωπή στο κέντρο της πόλης.

Μια από τις σιωπές που βλέπουμε στο βιβλίο είναι και αυτή του έρωτα. Ο Oscar Wilde έλεγε «ο έρωτας φοβάται την αμφιβολία και όμως μεγαλώνει από την αμφιβολία και πεθαίνει μέσα στην βεβαιότητα».
Συμφωνώ, έχει πιάσει αυτό το φευγαλέο του έρωτα. Ο έρωτας έχει πολλές μορφές, ακόμη και η σχέση που έχει κάποιος με την δουλειά του, είναι μια μορφή έρωτα. Αλλά ο κάθε ερωτευμένος έχει ανάγκη την αμφιβολία. Χωρίς αυτήν, είναι σαν να πετρώνουν τα πράγματα. Αν είσαι γεμάτος από καινούρια νοήματα, δεν πέφτεις στην θάλασσα της πλήξης. Όποιος μπορεί ακόμα και με τα ίδια πράγματα να παράγει νέες μορφές, νέα νοήματα, είναι κάποιος που μπορεί να προχωρήσει σε αυτόν τον κόσμο.

07_DSC_0403 06_DSC_0554

Έχει χαθεί αυτό το μαγικό του έρωτα;
Φυσικά έχει χαθεί και δυστυχώς βλέπω ότι πάνε να το χάσουν και οι νεότεροι, με την εμπορευματοποίηση του έρωτα. Ένα παιδί μεγαλώνει χωρίς αυτήν την αβεβαιότητα που χαρακτήριζε άλλες γενιές, όπου η σωματική επαφή είχε κάτι το μυστηριακό, το οποίο έπρεπε να ανακαλύψει κανείς. Όλη αυτή η ροή των πληροφοριών, η έκθεση τους στο σεξ, ο περιορισμός του έρωτα μόνο στο σεξ. Δείτε τι γίνεται με το πορνό στο διαδίκτυο. Ένας ετεροφυλόφιλος επιλέγει να δει ένα βιντεάκι. Το παρακολουθεί από την πλευρά εκείνου όπου η γυναίκα γίνεται αποδέκτης της διείσδυσης, από κάτι που είναι αόρατος, το ‘μάτι’ δηλαδή του εραστή, μια μεταφορά του έρωτα. Κάποιος λοιπόν που εθίζεται σε μια τέτοια κατάσταση, όταν βρεθεί στον πραγματικό κόσμο που δεν είναι όλα γυαλιστερά, θα απογοητευθεί και θα στραφεί πάλι στην ασφάλεια των προηγούμενων μορφών συνεύρεσης. Ακούω ότι ξεκινάνε την σεξουαλική τους ζωή από τα 12-13 έτη, χάνοντας τον ρομαντισμό της παιδικής τους ηλικίας, εγώ δεν έχω μεγαλώσει σε μια τέτοια γενιά.

Τι είναι αυτό που τελικά θυμόμαστε, το σωστό ή το λάθος;
Ωραία ερώτηση. Έχουμε την τάση να εξιδανικεύουμε το παρελθόν, μια έμφυτη ανάγκη για να νιώσουμε ασφάλεια. Ως εκ τούτου, τείνουμε να βάζουμε κάτω από το χαλί εκείνο το κομμάτι του παρελθόντος που μας δημιουργεί ένταση και προβληματισμούς, κρατώντας το καλύτερο. Αυτό δεν βγαίνει πάντα σε καλό. Μας αρέσει να θυμόμαστε τις καλές στιγμές, -δείτε τους ηλικιωμένους, πάντα αφηγούνται τις ωραίες στιγμές- δεν σημαίνει βέβαια αυτό ότι η ζωή τους αποτελούνταν μόνο από αυτές, απλώς χρειάζονται την δύναμη της νεότητάς τους προκειμένου να συνεχίσουν.

Πώς εκλαμβάνετε την συγγραφή; Ως μια μεταφορά γνώσης ή ως ένα άδειασμα ψυχής;
Καθόλου ως μεταφορά γνώσης, για την λογοτεχνία τουλάχιστον δεν αυτός ο σκοπός. Γενικά η λογοτεχνία χρησιμοποιεί την γλώσσα με ένα συγκεκριμένο τρόπο ώστε να θέσει ερωτήματα, να παράξει νοήματα και αν είναι δυνατόν να προκαλέσει και μια ορισμένη συγκίνηση, η οποία θα βάλει σε εγρήγορση όλο και περισσότερους. Ειδικά, σαν συγγραφέας, είναι ένας πολύ προσωπικός τρόπος σαν να μπορούσα να σκουντήξω τους πάντες στο ώμο και να τους πω αυτά που έχω στο μυαλό μου.

05_DSC_0388 04_DSC_0395

Τι είναι ευτυχία για εσάς;
Σίγουρα δεν είναι μια γενική κατάσταση κατά την οποία δεν έχει κανείς να ανησυχεί για τίποτα. Είναι η ικανότητα του να ισορροπεί ανάμεσα στα προβλήματα που συνεπάγεται ότι είναι ζωντανός, στην ανάγκη να ξεπερνιούνται αυτά τα προβλήματα και στην πρόκληση των συναισθημάτων που φέρουν αισθήματα δημιουργικής ευφορίας.

Η πιο έντονη ανάμνηση που έχετε και ποιο είναι το πιο ωραίο ταξίδι που έχετε κάνει;
Εάν γυρίσω πίσω στο χρόνο, για κάποιο λόγο, με συντροφεύει μια παιδική ανάμνηση, ενός χειμωνιάτικου τοπίου σε μια θάλασσα. Επίσης δεν θα ξεχάσω ποτέ το πρώτο μου ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη. Αυτή η πόλη βαραίνει πάρα πολύ μέσα μας, νομίζω είναι η ομορφότερη πόλη που έχω επισκεφτεί στον κόσμο. Από πάνω θυμίζει κατεστραμμένο Παρίσι, αποτελείται από 70% νέους ανθρώπους και έχει μια απίστευτη ενέργεια στους δρόμους και μια αύρα από μεγάλες στιγμές του παρελθόντος.

Όταν το βλέμμα σας ατενίζει στην θάλασσα, αφήνετε ή παίρνετε πράγματα;
Για κάποιον που δεν είναι καλός κολυμβητής και που δεν του αρέσουν οι καλοκαιρινές διακοπές όπως εμένα, η σχέση μου με την θάλασσα παραμένει ζωντανή μέσα μου. Τροφοδοτείται αυτή η αίσθηση της ελευθερίας όταν βλέπω αυτόν  τον ανοικτό ορίζοντα. Έχει να κάνει με το ότι  δεν υπάρχει κανένα όριο και εξαρτάται από τον καθένα πόσο μακριά θέλει να φτάσει.

Πώς αποκτά νόημα η ζωή του ανθρώπου;
Δεν ξέρω αν υπάρχει συνταγή, νομίζω πως πρώτα από όλα φτάνει που μιλάμε για την ίδια την ζωή. Πάει κανείς σε χώρες που είναι πραγματικά φτωχές και βλέπει ανθρώπους να χαμογελούν, να είναι ευτυχισμένοι με τα ελάχιστα. Μπαίνεις ταυτόχρονα σε παιδικό δωμάτιο, εδώ σε εμάς, που δεν μπορεί να αναπνεύσει από τα παιχνίδια και βλέπεις ένα νευρωτικό παιδί το οποίο δεν είναι καθόλου χαρούμενο. Ας αποφασίσουμε λοιπόν, ότι τα υλικά πράγματα δεν είναι αυτά που δίνουν νόημα στην ζωή. Νόημα δίνουν οι άλλοι άνθρωποι, η αίσθηση καθήκοντος, οι αυτοσκοποί και σε ορισμένους η ανάγκη να είναι χρήσιμοι.

Στην Αθήνα της οικονομικής καθίζησης τι είναι αυτό που σας εμπνέει;
Πριν δέκα χρόνια ήμουν σε μια βεράντα με άλλους συγγραφείς και θυμάμαι τους περισσότερους, ένας είχε γυρίσει και από την Νέα Υόρκη, να λένε «μα τι κάνουμε εδώ, τι να γράψεις; Για τα 4Χ4, για τα βαμμένα μαλλιά των γυναικών, για την μιζέρια, το χρηματιστήριο, τις διακοπές». Να που φτιάξαμε μια πραγματικότητα που διαθέτει από όλα. Είσαι αστυνομικός συγγραφέας, έχεις αυτοκτονίες, σκάνδαλα, διαφορά, συνομωσίες, βία, ληστείες, βιασμούς. Είσαι συγγραφέας πολιτικού περιεχομένου; Η αναστάτωση που έχει επέλθει στην πολιτική μας σκηνή είναι τρομακτική και ασύλληπτη. Άρα τι θέλω να πω; Ζούμε σε μια τρομερά πλούσια, από πλευράς γεγονότων, περίοδο.

03_DSC_0506

Πολλές μικρές ήττες μπορούν να επιφέρουν μια μεγάλη νίκη;
Βέβαια. Η νίκη σπανίως είναι θέμα δύναμης, είναι περισσότερο θέμα αντοχής. Όποιος αντέχει τις περισσότερες ήττες, αυτός είναι που θα επικρατήσει.

Πώς προβλέπετε το μέλλον; Εμπλουτισμένο με φως ή χαμένο στο σκοτάδι;
Το σκοτάδι θα έρθει και θα ξανάρθει. Ας δοκιμάσουμε ο καθένας με τις δικές του δυνάμεις να αντισταθούμε στην πρόκληση να μας τυλίξει το σκοτάδι και να διατηρήσουμε, έστω και για λίγο, το φως. Δεν αισιοδοξώ, αλλά δεν πιστεύω ότι έχουν χαθεί όλα εκεί έξω, ότι δεν υπάρχει τίποτα που να αξίζει να παλέψει κανείς. Ζω την στιγμή και αντλώ από αυτά που συμβαίνουν γύρω μου, την δύναμη για να συνεχίζω, αλλιώς δεν έχει νόημα να ζει κανείς».

Συνέντευξη: Γιάννης Πανταζόπουλος j.pantazopoulos@yahoo.gr
Φωτογραφίες: Θανάσης Καρατζάς